Kolejowa historia Skarżyska-Kamiennej ocalona od zapomnienia. Podsumowano projekt „Stacja: Dziedzictwo”

Dziesięć punktów na kolejowej mapie pamięci, cyfrowe archiwum, podcasty, wystawa, film i mobilny zestaw edukacyjny dla dzieci – to najważniejsze efekty projektu „Stacja: Dziedzictwo. Kolejowa Mapa Pamięci Skarżyska-Kamiennej”. Podczas uroczystego finału przypomniano, jak wielki wpływ kolej miała na rozwój miasta, a także podziękowano osobom, które zaangażowały się w dokumentowanie jego historii.

Skarżysko-Kamienna i kolej od pokoleń tworzą nierozerwalny związek. Historia miasta zapisana jest nie tylko w budynkach, torach i dworcach, lecz także w rodzinnych albumach, dokumentach, pamiątkach oraz wspomnieniach byłych i obecnych kolejarzy. To właśnie te świadectwa stały się punktem wyjścia do realizacji projektu „Stacja: Dziedzictwo. Kolejowa Mapa Pamięci Skarżyska-Kamiennej”.

Finał przedsięwzięcia był okazją do zaprezentowania efektów wielomiesięcznej pracy, spotkania przedstawicieli instytucji i środowisk zaangażowanych w projekt oraz wspólnego spojrzenia na kolejowe dziedzictwo miasta.

Projekt realizowało Stowarzyszenie „Stacja Kultura” przy współpracy z Miejskim Centrum Kultury im. Leopolda Staffa w Skarżysku-Kamiennej i partnerami. Przedsięwzięcie zostało dofinansowane w ramach programu Narodowego Instytutu Dziedzictwa „Wspólnie dla Dziedzictwa 2026”.

Dziesięć punktów, które opowiadają historię miasta

Jednym z najważniejszych rezultatów projektu jest Kolejowa Mapa Pamięci – ścieżka edukacyjna obejmująca dziesięć punktów oznaczonych kodami QR. Po ich zeskanowaniu można zapoznać się z historią konkretnych miejsc, obejrzeć archiwalne fotografie i dotrzeć do przygotowanych materiałów.

Dzięki temu mieszkańcy i turyści mogą samodzielnie odkrywać kolejową przeszłość Skarżyska-Kamiennej, poznając nie tylko historię infrastruktury, lecz także ludzi, których praca i codzienne życie były związane z koleją.

Mapa ma służyć również podczas spacerów historycznych, zajęć edukacyjnych i kolejnych inicjatyw poświęconych lokalnemu dziedzictwu. Zakończenie projektu nie oznacza końca jej rozwoju – zgromadzone materiały mogą być w przyszłości uzupełniane o kolejne opowieści i świadectwa.

Archiwalne fotografie, dokumenty i wspomnienia

Istotną częścią przedsięwzięcia było gromadzenie, porządkowanie, opracowywanie i digitalizowanie materiałów dotyczących kolejowej historii miasta. Fotografie, dokumenty, relacje i rodzinne pamiątki pozwoliły spojrzeć na przeszłość zarówno przez pryzmat ważnych miejsc, jak i doświadczeń osób związanych z kolejnictwem.

Materiały zgromadzono w otwartym systemie archiwizacji OSA, który umożliwia dalsze uzupełnianie zbiorów i rozwijanie dokumentacji lokalnego dziedzictwa. W ramach prac opracowano również około 80 kart ewidencyjnych.

Ważną rolę odegrali mieszkańcy udostępniający prywatne zbiory, kolejarze i ich rodziny, eksperci oraz wolontariusze. To dzięki ich wiedzy, zaangażowaniu i gotowości do dzielenia się wspomnieniami możliwe było zachowanie wielu historii, które nie zawsze znajdują odzwierciedlenie w publikacjach historycznych.

Podcasty, film i wystawa

Projekt zaowocował również serią podcastów z udziałem ekspertów, pasjonatów historii oraz przedstawicieli środowiska kolejarskiego. Nagrania przybliżają realia pracy na kolei, odpowiedzialność związaną z wykonywanymi obowiązkami oraz wspomnienia i relacje budowane przez lata.

Podczas finału zaprezentowano także wystawę poświęconą kolejowemu dziedzictwu Skarżyska-Kamiennej. Zgromadzone fotografie, pamiątki i materiały dokumentacyjne pozwalają odkrywać przeszłość miasta z perspektywy konkretnych ludzi i miejsc.

Wśród rezultatów znalazł się również film „Kolejowa Pamięć”, zrealizowany przez Pawła Porowa. Produkcja stanowi dodatkowe podsumowanie przedsięwzięcia i uzupełnia działania służące popularyzowaniu historii skarżyskiej kolei.

Kolejowa walizka dla najmłodszych

Organizatorzy zadbali również o edukację dzieci. Przygotowano mobilny zestaw edukacyjny, nazwany kolejową walizką, wraz ze scenariuszem zajęć. Zgromadzone w nim przedmioty związane z koleją mają pomagać najmłodszym poznawać dawne zwyczaje, narzędzia i realia życia kolejarskich rodzin.

Warsztaty mają zachęcać dzieci do zadawania pytań, odkrywania znaczenia przedmiotów oraz poznawania historii najbliższego otoczenia. Walizka będzie wykorzystywana w dalszej działalności edukacyjnej Miejskiego Centrum Kultury, dzięki czemu efekty projektu pozostaną dostępne także po jego zakończeniu.

Ważnym elementem przedsięwzięcia była również praca wolontariuszy, w tym studentów Instytutu Historii Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. Pod opieką naukową dr hab. Edyty Majcher-Ociesy, profesor UJK, młodzi badacze zdobywali doświadczenie w dokumentowaniu lokalnej historii, opracowywaniu materiałów i pracy ze źródłami.

„To nie tylko pociągi i dworce, ale przede wszystkim ludzie”

Podczas spotkania głos zabrali przedstawiciele władz samorządowych, instytucji partnerskich oraz osoby zaangażowane w dokumentowanie historii kolei.

Reprezentująca władze miasta Iwona Jeziorska podkreśliła znaczenie inicjatywy dla lokalnej społeczności i podziękowała wszystkim, którzy podzielili się swoimi wspomnieniami oraz pamiątkami.

Zwróciła uwagę, że kolejowa historia Skarżyska-Kamiennej nie ogranicza się do infrastruktury. Jej najważniejszą częścią są ludzie, którzy przez pokolenia współtworzyli charakter miasta.

O znaczeniu projektu mówił również Jerzy Stopa, konsultant wspierający prace nad historią kolejnictwa. Podkreślił, że inicjatywa pozwala szerzej przypomnieć rolę kolejarzy – maszynistów, dyżurnych ruchu, dyrektorów i pracowników wielu innych specjalności – w dziejach miasta i regionu.

Zwrócił także uwagę na znaczenie kolei dla rozwoju Skarżyska-Kamiennej. Historia infrastruktury kolejowej staje się dzięki takim przedsięwzięciom punktem wyjścia do poznawania przemian społecznych i gospodarczych oraz codziennego życia dawnych mieszkańców.

Wspólna praca na rzecz lokalnego dziedzictwa

Podczas finału organizatorzy podziękowali partnerom instytucjonalnym, ekspertom, wolontariuszom i wszystkim osobom wspierającym realizację projektu. Podziękowania otrzymali:

Uniwersytet jana Kochanowskiego - Edyta Majcher - Ociesa , Muzeum Orła Białego - Anna Myślińska, Świętokrzyski Wojewódzki Konserwator ZAbytków - Krzysztof Myśliński, TSK24.pl, Skarżysko24.pl, PKP PLS Małgorzata Plewnik, 

Sczególne podziękowania trafiły dokoordynatorej projektu Bezaty Kozak i Magdaleny Jakubiak.

Wręczono również podziękowania dla współtwórców projektu: Edyty Majcher-Ociesa, Krzysztofa Myślińskiego, Jerzego Stopy, Piotr Kołodziejskiego, Adolfa Walkowiaka, Adama Miernika, Krzysztofa Pióro.

Wolontariusze i osoby realizujące podcasty: Marcin Medyński, Mateusz Kwiatek, Weronika Sapieja, Piotr Kozieł, Tomasz Baran, Kamil Bałchanowski, Andrzej Korban, Piotr Sowa, Patryk Baradziej, Dawid Pękalski, Krzysztof Borowiec, SZymon Misztal, Cyryl Radomski, Małgorzata Plewnik,  Mateusz Mróz, Małgosia, Łukasz.

Podzękowania dla pracowników MCK: Michał Łabuda, Izabela Wędrychowska, Przemysław Król, Paweł Poros. 

W części artystycznej wystąpili: Grupa Artystyczna MCK - Amelka Zuba, Emilia Polewczyk, Oliwka Krzemińska. Krzysztof Sokołowski, były koljarz i muzyk, Iwona Wojciechowska i Maria Węglewska, 

Podsumowując przedsięwzięcie, dyrektor Miejskiego Centrum Kultury Agnieszka Włodarczyk-Mazurek podkreśliła znaczenie współpracy przy dokumentowaniu lokalnej historii. Zwróciła uwagę, że zachowanie dziedzictwa wymaga zaangażowania mieszkańców, wiedzy ekspertów oraz instytucji, które pomagają gromadzić i udostępniać materiały.

Projekt pozostawił po sobie konkretne narzędzia do poznawania przeszłości: ścieżkę edukacyjną, mapę, cyfrowe archiwum, podcasty, wystawę, film oraz materiały dla najmłodszych. Równie ważne są jednak nawiązane kontakty, zdobyte umiejętności i gotowość do dalszego odkrywania historii miasta.

„Stacja: Dziedzictwo” pokazuje, że kolejowa przeszłość Skarżyska-Kamiennej nie jest jedynie zamkniętym rozdziałem historii. To część tożsamości miasta, którą można nadal odkrywać, dokumentować i przekazywać kolejnym pokoleniom.