Powstanie przedszkole dla dzieci z autyzmem? - u.

Od pewnego czasu na forum toczy się niewielka dyskusja o przedszkolu dla dzieci z autyzmem. Temat ten był już podejmowany w ubiegłym roku na Sesji Rady Miasta, portal skarzysko24.pl zamieścił dość obszerną relację z wystąpienia p. Dyrektor SOSW nr 2 dotyczącego projektu utworzenia w Ośrodku takiego przedszkola. Niestety – projekt uchwały nie został przyjęty przez Radnych – i przedszkole nie powstało.

Teraz temat wraca, wywołany przez młodego człowieka obecnego na VI sesji naukowej nt. autyzmu, która odbyła się na początku grudnia ub. roku w SOSW nr 2 przy  ul. Spacerowej. Na sesji tej padło stwierdzenie, że dzieci z autyzmem mogłyby funkcjonować w nauczaniu integracyjnym, a nawet masowym, mogłyby rozwijać swoje talenty i zdolności, gdyby miały od najwcześniejszych lat swojego życia odpowiednie wsparcie.

Pytanie, czy takiego wsparcia nie mogą otrzymywać w każdym innym przedszkolu, np. integracyjnym? Czy konieczne jest otwieranie czegoś specjalnie dla nich, a jeśli tak, to dlaczego? Co takiego powoduje, że dzieci z autyzmem wymagają specyficznych warunków do nabywania umiejętności potrzebnych do podjęcia nauki szkolnej?

Autyzm jest specyficznym, całościowym zaburzeniem rozwojowym, którego objawy uwidaczniają się najsilniej między drugim a trzecim rokiem życia. W tym okresie  u wszystkich dzieci rozwijają się w sposób naturalny kompetencje komunikacyjne, społeczne a także umiejętność zabawy i posługiwania się wyobraźnią. Czyli te wszystkie umiejętności, które sprawiają, że dziecko może się uczyć. Niestety –  u dzieci z autyzmem ten okres jest zaburzony, dzieci te nie nabywają takich umiejętności, o jakich wspomniałam wcześniej,  co powoduje, że w przyszłości mogą one nie być  zdolne do prawidłowego funkcjonowania w życiu społecznym.

Przyczyną jest uszkodzenie centralnego układu nerwowego, które sprawia, że dzieci  z autyzmem charakteryzują się wieloma zaburzeniami. Do jednych z najważniejszych zaliczyć można zaburzenia sensoryczne, które sprawiają, że bodźce ze świata zewnętrznego docierają do mózgu dziecka w sposób zakłócony. Zaburzenia sensoryczne są też przyczyną dziwnych, niezrozumiałych dla otoczenia zachowań dziecka, które znacznie odbiegają od przyjętych norm. Istotnym powodem trudności w nabywaniu umiejętności jest  odmienna teoria umysłu, która powoduje, dziecko z autyzmem nie jest zdolne do przypisywania ludziom stanów umysłowych w celu wyjaśnienia i przewidywania ich zachowania. Kolejną przyczyną jest osłabiona centralna koherencja, czyli defekt poznawczy polegający na niezdolności łączenia różnych informacji w jedną spójną całość, tak aby uchwycić  i zrozumieć istotę tematu oraz móc odróżnić od siebie rzeczy ważne i nieważne. Poszczególne kanały sensoryczne przekazują dziecku informacje niezależnie od siebie , przez co informacja nie istnieje jako całość. Centralnemu układowi nerwowemu nie udaje się uporządkować całości informacji wpływających poszczególnymi kanałami, skoordynować ich i porównać z posiadanymi danymi, aby na tej podstawie uformować reakcję adaptacyjną.

 Wszystko to powoduje, że dziecko z autyzmem wymaga innych, specjalistycznych metod  i sposobów nauczania.

Wczesna diagnoza, odpowiednia terapia i nauczanie prowadzone w sposób specjalistyczny mogą jednak sprawić, że dziecko pokona pewne ograniczenia wynikające z autyzmu. Ważne jest, aby skupić się nie tylko na eliminacji deficytów, ale zaakceptować dziecko z jego problemami, dostrzegać mocne strony dziecka, a co najważniejsze dostosować środowisko do potrzeb dziecka. Właśnie dostosowanie środowiska jest bardzo istotnym elementem. Często spotykamy się bowiem z tendencją do nakłaniania dzieci autystycznych, aby zachowywały się tak jak inne dzieci – „musisz być taki jak inni” – jest to fałszywa przesłanka, bo nie można „zmusić” dziecka, żeby przestało być autystyczne, tak jak nie można zmusić dziecka niedowidzącego, aby czytało bez okularów (bo inne dzieci tak czytają) czy dziecka na wózku, aby wchodziło po schodach (bo inne dzieci wchodzą) I drugim istotnym elementem jest jak najwcześniejsze rozpoczęcie pracy nad umiejętnościami społecznymi, umiejętnościami komunikowania się, emocjami, rozwojem poznawczym i samooceną. To wszystko powinno się odbywać w trzech etapach: najpierw zajęcia indywidualne (praca 1:1), potem zajęcia w małych grupach (2-4 osoby) a dopiero potem stopniowe przenoszenie umiejętności na sytuacje zewnętrzne i na większe grupy. Każdy z tych etapów jest niezmiernie ważny dla rozwoju dziecka i omijanie jakiegokolwiek może skutkować brakiem zadowalających rezultatów, czyli zamiast poprawy funkcjonowania dziecka można spodziewać się regresu (powrotu do zachowania charakterystycznego dla wcześniejszego okresu). I dziecko traci szansę na pełniejsze uczestniczenie w życiu społecznym, na naukę w szkolnictwie masowym czy integracyjnym, a co za tym idzie w przyszłości staje się ono klientem opieki społecznej. Dlatego niezbędnym jest prowadzenie tego najwcześniejszego nauczania (przedszkolnego)  w specjalistyczny sposób i w odpowiednich warunkach.

Im więcej wsparcia uzyska dziecko z autyzmem na etapie przedszkolnym tym mniej będzie go potrzebować później i tym łatwiej będzie mu wejść w nauczanie integracyjne czy nawet nauczanie w szkole masowej.

Pozostaje jeszcze  pytanie – dlaczego akurat w naszym mieście powinno powstać takie specjalistyczne przedszkole?

Oto kilka przesłanek, które przemawiają za tym:

1.Od 2000 r. w Skarżysku-Kamiennej, a konkretnie w SOSW nr 2 ul. Spacerowa 31,  istnieje  Punkt Konsultacyjny dla dzieci z autyzmem, w którym diagnozowane są dzieci od 20 m-ca życia. Punkt jest jednym z dwóch miejsc w województwie świętokrzyskim, gdzie można dokonać  diagnozy dziecka z autyzmem, przy czym jedyną placówką, która podejmuje się takich diagnoz u dzieci przed ukończeniem trzeciego roku życia. Wynika to z faktu, że w Punkcie pracują najlepsi specjaliści w tej dziedzinie, nie tylko w województwie świętokrzyskim, ale także m.in. w południowych obszarach woj. mazowieckiego. Specjaliści ci rekomendowani są przez Fundację Synapsis – wiodącą placówkę dla dzieci z autyzmem w kraju, która wypracowuje standardy diagnozy i terapii autyzmu. Standardy te są też wprowadzane w Punkcie Konsultacyjnym  w Skarżysku-Kam.

2.Powyższe powoduje, że do Skarżyska zgłaszają się rodzice dzieci z autyzmem  z miasta, powiatu, województwa i nie tylko, wiedząc, że uzyskają tu fachową  pomoc.

3.Dzieci i rodzice objęci opieką Punktu Konsultacyjnego mają możliwość uzyskania specjalistycznej terapii w Zespole WWRD działającym od 2009r. w tej samej placówce, co Punkt Konsultacyjny – tzn. w Ośrodku Szkolno-Wychowawczym nr 2 . W zespole tym pracują wybitni specjaliści m.in. od terapii mowy, zaburzeń  sensorycznych, autyzmu i.in., którzy w pracy 1:1 wspierają rozwój dzieci.

Intencją rodziców dzieci uczęszczających na zajęcia  WWRD jest to, aby ich dzieci mogły korzystać również w tej placówce z wychowania przedszkolnego specjalistycznego -   we wczesnym rozwoju dziecka ważne jest, aby terapia była prowadzone ok. 40 godz. tygodniowo. Takie możliwości daje  właśnie specjalistyczne przedszkole, udział w zajęciach WWRD oraz programy otrzymywane od specjalistów z Punktu Konsultacyjnego a realizowane przez rodziców w domach.

4.Dziecko autystyczne, które zostaje objęte specjalistyczną opieką od najwcześniejszych lat życia (a tak się dzieje w przypadku podopiecznych PK i zespołu WWRD działającym przy SOSW nr 2), przechodząc przez kolejny etap – specjalistycznego przedszkola – będzie miało duże szanse na podjęcie nauki w systemie integracyjnym bądź nawet, w pojedynczych przypadkach, w szkolnictwie masowym. To jest kolejna przesłanka do utworzenia takiego przedszkola – gdyż dzięki temu dziecko pozostanie nadal w systemie edukacyjnym miasta. Takich możliwości nie daje żadne inne przedszkole – najczęściej dzieci autystyczne przebywające w innych przedszkolach przechodzą na następny etap nauczania do szkół specjalnych, bądź, będąc w szkołach integracyjnych czy masowych, kierowane są na nauczanie indywidualne.

5.Specjalistyczne przedszkole daje dziecku szansę stopniowego przechodzenia od pracy indywidualnej 1:1 (w zespole WWRD ), poprzez pracę w małych grupach 1:2-4 (właśnie w przedszkolu specjalistycznym) do pełnego włączenia w klasę integracyjną.

6.SOSW nr 2 dysponuje wyspecjalizowaną i doświadczoną kadrą, zapleczem edukacyjno-terapeutycznym oraz możliwością  otrzymania superwizji  od specjalistów z Fundacji Synapsis – co jest niezbędne dla utrzymania standardów pracy z dzieckiem z autyzmem.  To wszystko jest dobrą przesłanką do utworzenia w tej placówce specjalistycznego przedszkola. Inne przedszkola nie dysponują takimi atutami, a ponadto warunki w nich panujące nie sprzyjają prawidłowemu funkcjonowaniu dziecka z autyzmem ( te przedszkola są świetnie wyposażone i przygotowane dla dzieci bez zaburzeń sensorycznych, nie mających problemów z adaptacją w dużym środowisku i z zachowaniami społecznie akceptowalnymi )

7.SOSW nr 2 od lat organizuje sesje naukowe nt. autyzmu – jest placówką znaną i polecaną w środowisku naukowym i terapeutycznym kraju, cieszy się też dużym zaufaniem rodziców  i opiekunów dzieci z autyzmem.

8.Wydaje się, że specjalistyczne wsparcie udzielane dzieciom z autyzmem może stać się jednym z symboli naszego miasta – wizerunek miasta przyjaznego dla autyzmu, spełniającego standardy opieki nad niepełnosprawnymi, przestrzegającego Karty Praw Osób z Autyzmem na pewno będzie dobrym wizerunkiem, może niekoniecznie przynoszącym ekonomiczne korzyści, ale na pewno przyciągającym uwagę społeczeństwa.

 „Społeczeństwo, które potrafi zmierzyć się z autyzmem, poradzi sobie ze wszystkim innymi rodzajami niepełnosprawności.”Kari Steindal – przewodnicząca Komitetu Ekspertów ds. Autyzmu przy Radzie Europy.

Jadwiga Laliczyńska-Babczyk
Konsultant-terapeuta autyzmu
Nauczyciel w SOSW nr 2
w Skarżysku-Kam.

Uzupełnienie - podczas dzisiejszej (12.01) sesji Rady Miasta, radni podjęli uchwałę dot. Przekazania przez Gminę Skarżysko-Kamienna do realizacji przez Powiat Skarżyski zadania dotyczącego założenia i prowadzenia publicznego przedszkola specjalnego - otwierajacą drogę do utworzenia przedszkola dla dzieci z autyzmem