Prezydent RP Andrzej Duda symbolicznie otworzył Mauzoleum w Michniowie

Organizatorem uroczystości byli Urząd Marszałkowski w Kielcach, Muzeum Wsi Kieleckiej oraz Delegatura Instytut Pamięci Narodowej w Kielcach

Uroczystości obchodów Dnia Walki i Męczeństwa Wsi Polskiej, 78. rocznicy pacyfikacji wsi Michniów oraz inauguracji Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich w Michniowie  zainaugurowała msza święta w intencji spacyfikowanych przez Niemców mieszkańców Michniowa oraz wszystkich mieszkańców wsi polskich pomordowanych i poległych za Ojczyznę. Eucharystii  przewodniczył ks. biskup Marian Florczyk, biskup pomocniczy diecezji kieleckiej. Biskup dokonał poświęcenia nowo powstałego Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich. 

12 i 13 lipca 1943 r. w Michniowie miały miejsce dramatyczne wydarzenia. Wieś została spacyfikowana przez niemieckie oddziały policyjne. Niemcy w ciągu dwóch dni wymordowali 204 osoby: 104 mężczyzn - w większości spalonych żywcem, 53 kobiety i 47 dzieci, aż dziesięcioro z nich miało mniej niż 10 lat. Najmłodszą ofiarą był dziewięciodniowy Stefanek Dąbrowa, wrzucony przez niemieckiego żandarma do płonącej stodoły. Wymordowanie mieszkańców wsi było odwetem za ich pomoc dla oddziałów partyzanckich, oraz przynależność do Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich.

Niemcy nie zamordowali jedenastu osób, wobec których mieli konkretne podejrzenia o współpracę z podziemiem. Osoby te zostały wywiezione do KL Auschwitz, gdzie sześć z nich zginęło. Osiemnaście młodych dziewcząt wywieziono na przymusowe roboty do Rzeszy. Wieś, po ograbieniu została doszczętnie spalona. Zabroniono odbudowy i uprawiania pól w Michniowie. Szczątki zamordowanych spoczywają w zbiorowej mogile, na której zaraz po wojnie postawiono kamienną tablicę z nazwiskami ofiar.

Swoją obecnością uroczystość uświetnili : mieszkańcy wsi Michniów, świadkowie okrutnej pacyfikacji dokonanej przez Niemców 78. lat temu., Prezydent RP Andrzej Duda, poseł na Sejm RP Krzysztof Lipiec, reprezentujący Prezesa Rady Ministrów Mateusz Morawieckiego , poseł na Sejm RP, prezes Zarządu Okręgowego Prawa i Sprawiedliwości w Kielcach, Jan Krzysztof Ardanowski, przewodniczący rady ds.. rolnictwa i obszarów wiejskich przy prezydencie RP, Jarosław Sellin, sekretarz stanu w Ministerstwie Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu, Jarosław Szarek, prezes IPN, Agata Wojtyszek, reprezentującą marszałka Sejmu Elżbietę Witek, Zbigniew Koniusz, wojewoda świętokrzyski , Andrzej Bętkowski, marszałek województwa, Anna Krupka, sekretarz stanu w Ministerstwie Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu, Piotr Wawrzyk, sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. 

Obecni byli parlamentarzyści, przedstawiciele władz województwa świętokrzyskiego, przedstawiciele samorządów powiatowych i gminnych, przedstawiciele duchowieństwa oraz służb mundurowych, Wojska Polskiego, Policji, Straży Pożarnej, Lasów Państwowych oraz inne instytucje państwowe i samorządowe, delegacje reprezentujące spacyfikowane wsie Polskie w czasie II wojny światowej, kombatanci, przedstawiciele szkół, harcerze, poczty sztandarowe.

O godzinie 15.00 Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Andrzej Duda złożył wieniec od narodu polskiego pod pomnikiem zamordowanych mieszkańców wsi Michniów, oddając hołd wszystkim mieszkańcom wsi polskich pomordowanym i poległym w czasie drugiej wojny światowej. Po odegraniu hymnu państwowego prezydent Andrzej Duda i Marianna Wikło, świadek pacyfikacji wsi Michniów wspólnie obejrzeli Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich. 

- 12 i 13 lipiec to dla mieszkańców Michniowa dni żałoby, smutku i refleksji. W ciągu tych dni Michniów przestał istnieć. W Michniowie skupiły się wszystkie objawy hitlerowskiego okrucieństwa. Rozstrzeliwania, palenie ofiar żywcem, mordowanie dzieci, wywózka do obozów koncentracyjnych oraz na roboty przymusowe, grabież mienia. Niemcy spalili całą wieś. Nie ocalał żaden budynek, zostały tylko sterczące kominy, opalone drzewa i rozpacz ludzi – mówiła Marianna Wikło, świadek pacyfikacji

- W tej pacyfikacji zginęło ponad 200 osób. Najmłodsza ofiara pacyfikacji miała zaledwie 9 dni. Po zniszczeniu Michniowa Niemcy odjechali zostawiając ślady pożaru, w którym spłonęła dusza naszej wsi. Tragedia Michniowa stała się symbolem męczeństwa wsi polskich w czasie II wojny światowej. Dziś jest to dzień szczególny, nie tylko będziemy się modlić i wspominać zamordowanych, ale upamiętnimy ich w sposób szczególny otwierając tak długo oczekiwane Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich – podkreślała Marianna Wikło.

- Pani Marianno, Michniów nigdy nie przestał istnieć, najlepszym tego dowodem jest Pani. Pani obecność i życie. Michniów nigdy nie przestał istnieć, tak jak nigdy nie przestały istnieć polskie wsie. Także te, a było ich ponad 800, które jak Michniów zostały w czasie II wojny światowej spacyfikowane. Bardzo często w sensie fizycznym całkowicie zniszczone. Ale nigdy nie w sensie moralnym, nigdy nie w sensie siły ducha, nigdy nie w sensie mocy i nigdy nie w sensie polskości – mówił prezydent Andrzej Duda.

-Popatrzcie na to mauzoleum, oczywiście każdy pomnik, a to bez wątpienia jest pomnik, pomnik męczeństwa polskiej wsi, dzisiejszy dzień to dzień walki i męczeństwa. Mauzoleum przedstawia ciąg wiejskich chat, to jest właśnie symbol niezniszczalności polskiej, chłopskiej chaty. Tak samo jak i niezniszczalności polskiej rodziny, a tym samym niezniszczalności Rzeczypospolitej. Oddajemy hołd tym wszystkim, którzy polegli. Pamięć jest niezwykle ważna. Nigdy nam władzom Rzeczypospolitej nie wolno zapomnieć słów Ojca Świętego, które stanowią drogowskaz dla rządzących, „Polska wieś wymaga wszechstronnej opieki ze strony państwa” – zaznaczał Andrzej Duda.

 

W części artystycznej wystąpił zespół Michniowianie. Na zakończenie uroczystości przed mogiłą zamordowanych złożono wieńce.

Idea powstania nowego budynku Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich w Michniowie narodziła się już w latach 80-tych ubiegłego wieku, jednak nie została wówczas zrealizowana. Ze względu m.in. na wzmagający się ruch turystyczny oraz potrzebę upamiętnienia tragedii 817. polskich wsi spacyfikowanych podczas II wojny światowej powrócono do niej w 2009 roku.

Konkurs na projekt budynku Mauzoleum wygrała pracowania architektoniczna Nizio Design International czyli Mirosław Nizio – twórca słynący m.in. z zaprojektowania Muzeum Powstania Warszawskiego czy Muzeum Historii Żydów Polskich w Warszawie.

Budowa trwała 10 lat, lecz jak podkreślają wszyscy, którzy mieli okazję zwiedzić już michniowską ekspozycję – warto było czekać. Wystawa stała zajmuje około 1700 metrów kwadratowych powierzchni; zobaczyć można tu zdjęcia zarówno ofiar pacyfikacji jak i oprawców, dokumenty, listy, pamiętniki, przedmioty codziennego użytku, rzeczy osobiste należące do zamordowanych, przedstawione w formie multimedialnej relacje świadków, elementy uzbrojenia. Oddzielną salę poświęcono tragicznym losom samego Michniowa. Kolejne 295 metrów kwadratowych powierzchni przeznaczone zostały na ekspozycje czasowe. W Mauzoleum można obecnie obejrzeć wystawę pod tytułem “Architektura Pamięci” autorstwa doktor Katarzyny Jedynak przygotowanej we współpracy z Bartoszem Bętkowskim.

Odwiedzający placówkę mają do wyboru kilka tras zwiedzania ekspozycji i mogą korzystać z audioprzewodników w pięciu językach: polskim, angielskim, hebrajskim, niemieckim i rosyjskim. Dodatkowo turyści mogą słuchać w całym obiekcie specjalnie skomponowanej przez Tomasza Wirackiego refleksyjnej, wprowadzającej w zadumę muzyki.

Ogromne wrażenie robi wydłużona bryła Mauzoleum składająca się z 11 segmentów nawiązujących do wiejskiej zabudowy z okresu II wojny. 5 z nich jest otwartych, niejako „popękanych”, a ostatni otwiera się na pole, na którym zgromadzone są krzyże przywożone od lat do Michniowa z całego kraju przez osoby mieszkające we wsiach poddanych wojennej pacyfikacji.

Budowa Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich w Michniowie kosztowała około 41 milionów złotych.