100 lat temu...: Ojcowie miasta (III) - Kazimierz Jan Witwicki, Julia Markiewicz

1 stycznia 1923r. ówczesna osada Kamienna (od 1928 roku Skarżysko-Kamienna) uzyskała prawa miejskie. Zbliżający się jubileusz 100-lecia miasta jest doskonałą okazją do bliższego spotkania z historią miejsca, w którym przyszło nam żyć. W ramach projektu Skarżyskiego Stowarzyszenia Inicjatyw Obywatelskich WiekFEST - 100 lat wspólnoty miasta Skarżyska-Kamiennej. Świadomi przeszłości, patrzymy w przyszłość do końca roku, w cyklicznie publikowanych artykułach przygotowanych we współpracy z historykami badającymi dzieje naszej Małej Ojczyzny, postaramy Państwu historię i sylwetki osób, które możemy uznać za "ojców miasta".

Jan Kazimierz Witwicki

Syn Jana i Heleny z Krauzów (wg metryki), inż. metalurg, działacz społeczny, członek Komitetu Obywatelskiego w Kamiennej właściciel odlewni. Ur. 20 III 1888 r. w Bliżynie. Uczył się w Szkole Przemysłowo-Rękodzielniczej w Łodzi, skąd jako uczeń 7 klasy wydalony za udział w strajku. Brał udział w ruchu rewolucyjnym 1905 r., m.in. kolportował prasę i uczestniczył w masówkach PPS – pseudonim „Jedwabnik”. Po zdaniu matury w prywatnej szkole Jeżewskiego w Warszawie w 1906 r. wyjechał do Austro-Węgier, tu pracował m.in. w Zakładach Witkowickich w Ostrawie Morawskiej. Miał tu kontakty z emigracją rewolucyjną z okolic Kam. i Starachowic. W latach 1907-11 studiował w Akademii Górniczej (Wydział Żelazno-Hutniczy) we Freibergu. Należał do koła studentów „Sarmacja”, pozostawał też, przez organizację „Bratnia Pomoc”, w kontakcie z emigracją w Szwajcarii (Rapperswil).

Po śmierci ojca (1908) został współwłaściciel (2/3 udziałów) oraz dyrektorem naczelnym i technicznym Odlewni Żelaza i Emalierni „Kamienna – Jan Witwicki”. Do Kamiennej wrócił w 1912 r. Rozpoczął modernizację zakładów w Kamiennej, m.in. wybudował nową halę emalierni oraz cztery piece emalierskie. Wybuch wojny znacznie utrudnił rozbudowę zakładów. Kazimierz Witwicki w tym czasie uaktywnił się społecznie. Był przewodniczącym komitetu budowy kościoła w Kamiennej (obecnie pw. NSJ). Od 1914 był aktywnym członkiem Komitetu Obywatelskiego w Kam., później radnym gminy Kam. Stał się orędownikiem uzyskania praw miejskich dla Kamiennej, był członkiem tzw. „delegacji” złożonej z 5 wybitnych radnych, których zadaniem było szukanie dowodów na „miejskość” Kamiennej.

W 1920 wstąpił ochotniczo do sap. WP, później przydzielony do Departamentu Uzbrojenia; zdemobilizowany po zakończeniu wojny polsko-bolszewickiej. W 1923 r. kupił majątek ziemski Zbożenna. W okresie międzywojennym zarządzana przez Witwickiego. Odlewnia należała do Związku Przemysłowców Metalowych w Radomiu, Polskiego Związku Przemysłowców Metalowych w W-wie, Centralnego Biura Sprzedaży Wyrobów Sanitarnych Emaliowanych Sp. z o.o. w Warszawie, Syndykatu Odlewni Radiatorów Sp. z o.o. w W-wie. W 1927 W. dobudował nowy dział emalierni wannowej i produkcji wanien żeliwno-lanych. Od 1937 rozpoczął produkcję aparatury dla przemysłu chemicznego, pokrytej emalią kwasoodporną. W 1938 zatrudniano 3 dyrektorów, 4 kierowników technicznych, 60 pracowników biurowych (w tym 20 kobiet), 10 pracowników technicznych, 15 majstrów, 136 formierzy, 50 ślusarzy, 30 tokarzy, 10 stolarzy, 5 kowali, 4 elektromonterów, 4 cieśli, ponadto 350 pracowników przyuczonych i 430 niewykwalifikowanych (w tym 50 kobiet i 30 uczniów i młodocianych). Po spłaceniu pozostałych współwłaścicieli, 9 III 1939 został jedynym właścicielem zakładu. Wyroby skarżyskiej odlewni zdobyły wysoką markę, były znane w Polsce i poza nią. Były prezentowane na targach i wystawach krajowych .

W okresie II wojny światowej nadal kierował Odlewnią. W miarę możliwości sabotował zarządzenia władz i unikał włączenia zakładu do produkcji zbrojeniowej. Chorował już wówczas na dusznicę bolesną. Aż do wyparcia Niemców ze Skarżyska pozostał w zakładzie, chroniąc urządzenia oraz zmagazynowane produkty i surowce przed wywiezieniem. 20 I 1945 aresztowany przez NKWD i wywieziony do więzienia w Moskwie; później w łagrach. Odlewnię i dom, a także majątek Zbożenna, upaństwowiono. Witwicki wrócił do Polski po 2 latach i 8 mies. Pracował w Krakowie. Ciężko chorował. Odznaczony „Srebrnym Medalem Zasługi Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej” (?).

Zm. 27 X w Kr. na udar serca, pochowany w grobie rodzinnym na cmentarzu parafii Św. Józefa w Bzinie. Żona: Jadwiga Marianna Szymańska ur. 26 X 1898 w Kam., c. Józefa Karola i Marianny Laury z Brunierów, poch. mieszczańskie, wcześniej zam. w Piotrkowie. Druga żona NN (zm. i pochowana w Suchedniowie). Dzieci: Maria Teresa, technik farmaceuta w Katowicach; Krystyna Julia ( ur. 22 IV 1921 w Kam), zamężna Samborska, tłumacz jęz. angielskiego; Bożena (23 IX 1925 – 11 V 1998 pod W-wą ), dr chemii, zamężna Rytrych.

Kazimierz Jan Witwicki


****

Markiewicz Julia (Julianna) Anna, zd. Domańska, nauczycielka, radna gminy Kamienna. Ur. się 30.IV 1873 r. w Radomiu, jako córka Michała i Marianny z Sakiewiczów. Ukończyła 4 klasy gimnazjum żeńskiego w Radomiu (1895), tam pracowała przez 3 lata. W 1898 wyjechała do Warszawy na kursy przyrodnicze (jedwabnictwo, pszczelarstwo, ogrodnictwo); po ich ukończeniu prowadziła przez 5 lat szkołę ogrodniczą w Witebskiem, a później własny ogród w Wierzbniku.

Odbyła 6-mies. praktykę nauczycielską w 2-klasowej szkole kolejowej w Kamiennej i uzyskała tytuł nauczycielki (1906). W 1908 otworzyła w Kamiennej kursy przygotowawcze do wszystkich klas szkół średnich. Od 17 IX 1908 prowadziła własną jednoklasową szkołę początkową (kooedukacyjną), najpierw sama, a od IV 1909 zatrudniła jeszcze jedną nauczycielkę. W pierwszym roku przyjęła 37 uczniów, w 1909 kształciła 30 uczniów, w 1910 – 41 uczniów. Początkowo szkoła miała problemy lokalowe (dzieci uczyły się w 2 małych salkach, co przy jednoosobowej obsadzie nauczycielskiej było nader uciążliwe). Od 14 XI 1910 r. uzyskała lokal w domu Józefa Kasprzaka, lecz we IX 1911 r. „z powodów rodzinnych” Markiewiczowa zamknęła szkołę. W 1915 została przyjęta jako nauczycielka przyrody do Progimnazjum Filologicznego w Kamiennej. Warto wspomnieć, że dzięki niej w gimnazjum zaczęła rozwijać się drużyna harcerska dziewcząt. Julia Markiewicz była opiekunką i ciotką Barbary Zielińskiej - sioroty, uczennicy radomskiego gimnazjum, która zorganizowała pierwszy zastęp skautowy żeński w Kamiennej. Markiewicz stała się pierwszą opiekunką harcerstwa żeńskiego w szkole. W 1916 r. podjęła starania o otwarcie pensji żeńskiej, uzyskując 1 X tegoż roku ustne pozwolenie inspektora szkolnego w Końskich. Otwarcie pensji nastąpiło 4 I 1917; do 4 klas (przedwstępnej i wstępnej pierwszej i drugiej) przyjęto 45 uczennic, szkoła mieściła się przy Czarnej Drodze (dom p. Brachy). Jej mąż Ignacy Markiewicz był magazynierem w Kamiennej. (ślub 8 XI 1910 w Bzinie). Dzięki dużej aktywności zawodowej i społecznej Julia Markiewicz była znana i popularna w osadzie.

16 III 1919 r. po udanych wyborach do rady gminy Julia Markiewicz M. uzyskała mandat z listy PPS-u. Był pierwszą kobietą w samorządzie gminnym w Kamiennej. W radzie pracowała aktywnie, w II 1922 r. była współautorką inicjatywy utworzenia nowego powiatu z siedzibą w Kamiennej. Po nadaniu praw miejskich dla Kamiennej w wyborach nie startowała, od poł. lat 20. nie są znane jej dalsze losy. Zapewne opuściła miasto.

WIĘCEJ INFORMACJI NA TEMAT HISTORII MIASTA SKARŻYSKA-KAMIENNEJ, A TAKŻE O PROJEKCIE ZNAJDZIESZ NA STRONIE: http://wiekfest.pl/