Rondo, skwer i ciąg pieszy już wkrótce z patronami
Podczas ostatniej sesji Rady Miasta Skarżyska-Kamiennej, radni przyjęli uchwały ws. nadania nazw m.in.: rondu, skwerowi i ciągowi pieszemu. Kim byli ich patroni? Zgodnie z zapisami ustawy o samorządzie gminnym do wyłącznej właściwości rady gminy należy podejmowanie uchwał w sprawach nazw ulic i placów (nawet jeśli te nie są jej własnością). Co do zasady - nazwy ulic i placów nadaje się przede wszystkim dla celów informacyjnych i orientacyjnych, w praktyce i zwyczaju jednak nie mniej istotną funkcją takich nazw okazała się możliwość upamiętnienie ważnych wydarzeń historycznych, postaci wybitnych, osób wiele zasłużonych dla kraju i danej lokalnej społeczności. To właśnie chęć upamiętnienia osób zasłużonych dla lokalnej społeczności Skarżyska-Kamiennej, przyświecała autorom wniosków o nadanie nazw, którymi zajęła się w środę Rada Miasta Skarżyska-Kamiennej.
***
Aleja im. ks. bp Edwarda MaterskiegoPierwszy z rozpatrywanych w środę projektów uchwał dotyczył nadania dla ciągu pieszego usytuowanego na działkach o nr 23/2 i 20 oraz 85/2 i 68/2 (arkusz mapy 7 i 8 obręb 0003 Place) w Skarżysku-Kamiennej nazwy " Aleja im. ks. bpa Edwarda Materskiego" (nieformalnie nazywanego do tej pory Promenadą Ostrobramską). Z wnioskiem o nadanie nazwy rondu wystąpiła grupa radnych reprezentujących Klub Prawa i Sprawiedliwości w Radzie Miasta Skarżyska-Kamiennej. Nadanie imienia ciągowi pieszemu w pobliżu SMBO jest swego rodzaju wyrazem pamięci o tym Honorowym Obywatelu Miasta Skarżyska-Kamiennej.
Bp Edward Materski urodził się 6 stycznia 1923 r. w Wilnie w polskiej rodzinie inteligenckiej jako syn Ignacego i Marii z Filutowskich. Po śmierci ojca w 1932 r. wraz z matką i dwiema siostrami przeniósł się do Warszawy, gdzie już jako kleryk uczestniczył w Powstaniu Warszawskim. Święcenia kapłańskie przyjął 20 kwietnia 1947 r. w Kielcach. W latach 1951–1953 studiował na Wydziale Teologii Katolickiej Uniwersytetu Warszawskiego , gdzie uzyskał magisterium. W roku 1955 po otrzymaniu doktoratu na Akademii Teologii Katolickiej pełnił funkcję profesora katedry kieleckiej Wyższego Seminarium Duchowego.W czasie pobytu w Warszawie pełnił rolę niemianowanego sekretarza biskupa kieleckiego Czesława Kaczmarka . Odwiedzał go w więzieniu, wiele razy w miejscu internowania, pośredniczył w kontakcie biskupa z prawnikami, a także uczestniczył w rozprowadzeniu tajnej korespondencji. W 1957 r. zainicjował wakacyjne kursy dla katechetów oraz współdziałał w powstawaniu licznych pomocy dydaktycznych dla katechetów i dla uczniów. Od 1966 do 1988 roku wykładał katechetykę formalną i prowadził ćwiczenia katechetyczne na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Dnia 29 października 1968 r. został mianowany biskupem pomocniczym diecezji kieleckiej i biskupem tytularnym Aquasirena. Sakrę biskupią przyjął 22 grudnia 1968 r. z rąk kardynała Stefana Wyszyńskiego. 3 października 1981 r. został mianowany biskupem sandomiersko-radomskim. Dnia 25 marca 1992 r., w wyniku reorganizacji diecezji polskich, Jan Paweł II przekazał mu pieczę nad Kościołem radomskim jako pierwszemu biskupowi diecezji radomskiej. Funkcję tę pełnił do 28 czerwca 1999 r. Na terenie diecezji sandomierskiej i radomskiej powołał do życia 131 nowych parafii. Z inicjatywy biskupa Materskiego zostało wybudowane sanktuarium maryjne w Skarżysku-Kamiennej, które jest wierną kopią Ostrej Bramy w Wilnie. Był przewodniczącym Komisji Episkopatu Polski ds. Wychowania Katolickiego, Komisji ds. Powołań Duchownych i członkiem Komisji Episkopatu Polski do spraw KUL. Jest honorowym obywatelem miast: Radomia (1996 r.), Skarżyska-Kamiennej (1997 r.) i Chmielnika (2001 r.). Tytuł Honorowego Obywatela Miasta Skarżyska-Kamiennej otrzymał 25 listopada 1997 r. Został uhonorowany za troskę o dobro duchowe mieszkańców Skarżyska-Kamiennej, która wyraziła się w dziele powstania Sanktuarium Ostrej Bramy, jak również w uzyskaniu szczególnej Patronki Miasta jaką jest Matka Miłosierdzia, za osobisty wkład w obronę ludzi krzywdzonych, za udział w różnych formach protestów robotniczych, za troskę o najbiedniejszych, za osobisty przykład ewangelicznej prostoty życia. W 2008 r. przekazał w darze dla sanktuarium Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski, który otrzymał z rąk prezydenta Lecha Kaczyńskiego za udział w Powstaniu Warszawskim. Bp Edward Materski mimo, że od 1999 roku był seniorem, aktywnie włączał się w posługę duszpasterską w diecezji radomskiej i interesował się sprawami diecezji. W 2008 roku na 85 urodziny otrzymał list gratulacyjny od Prezydenta Polski, Lecha Kaczyńskiego, w którym napisał, że „pokolenie bp. Materskiego zawsze otaczane było najwyższym szacunkiem, a żarliwy patriotyzm jego generacji był nam drogowskazem w czasach „Solidarności”. W liście prezydent Kaczyński nazwał bp. Materskiego budowniczym wielu kościołów, wychowawcą wielu pokoleń katechetów i jednym z twórców współczesnej katechetyki. Zmarł 24 marca 2012 roku o godzinie 17.35 w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w Radomiu. Biskup Edward Materski, pierwszy biskup diecezji radomskiej, miał 89 lat.
Uchwała w sprawie nadania nazwy nadania dla ciągu pieszego usytuowanego na działkach o nr 23/2 i 20 oraz 85/2 i 68/2 ( arkusz mapy 7 i 8 obręb 0003 Place ) w Skarżysku-Kamiennej nazwy " Aleja im. ks. bpa Edwarda Materskiego" została przez radnych podjęta jednogłośnie.
Aleja im. ks. bp Edwarda Materskiego
***
Rondo im. Andrzeja i Marty Bałtruszajtisów
Drugi z rozpatrywanych w środę projektów uchwał dotyczył nadania nazwy "Rondo im. Andrzeja i Marty Bałtruszajtisów" rondu u zbiegu ulic: Sokolej i Wiejskiej w Skarżysku-Kamiennej. Z wnioskiem o nadanie nazwy rondu wystąpiła grupa radnych reprezentujących wszystkie Kluby Radnych Rady Miasta Skarżyska-Kamiennej, natomiast za przygotowanie wniosku i za przygotowanie projektu uchwały w tej sprawie odpowiedzialny był radny Konrad Wikarjusz.
Według wnioskodawców - nadanie nazwy “Rondo im. Andrzeja i Marty Bałtruszajtisów” rondu położonemu u zbiegu dwóch ważnych skarżyskich ulic, jest formą wyrażenia wdzięczności społeczności miasta SkarżyskaKamiennej za wkład i zaangażowanie wniesione przez małżeństwo Bałtruszajtisów w rozwój osady Kamienna (później miasta Kamienna i miasta Skarżysko-Kamienna) - w szczególności za działania na rzecz rozwoju tutejszej oświaty, jest także widocznym dowodem pamięci mieszkańców naszego miasta o inicjatywach podejmowanych przez Andrzeja Bałtruszajtisa i Martę Bałtruszajtis, mających na celu uzyskanie przez osadę Kamienna praw miejskich.
Andrzej Bałtruszajtis był dyrektorem szkoły, działaczem oświatowym i samorządowym. Urodzony 3 XI 1881 w Samaniszkach na Litwie. Od VIII 1916 roku związany z najpierw z osadą Kamienna, a później miastem Kamienna ( miastem Skarżysko-Kamienna). Od samego początku przez miejscowych działaczy społecznych został włączony w skład Komitetu Obywatelskiego, aktywnie działał w Sekcji Szkolnej Komitetu Obywatelskiego, przekształconej później w Komisję Szkolną (pełniąc w nich m.in. rolę: sekretarza i później skarbnika). Andrzej Bałtruszajtis stał się inicjatorem budowy nowego gmachu szkolnego. Z inicjatywy Bałtruszajtisa 12 listopada 1924 r. powołano do życia Towarzystwo Przyjaciół Szkoły Średniej w Skarżysku-Kamiennej. Udział Bałtruszajtisa w tym jednym z największych przedsięwzięć budowlanych w Skarżysku-Kamiennej czasów II RP był znaczący - zjednał na członków kolejarzy i pracowników innych instytucji, którzy dobrowolnie zgodzili się na ściąganie tytułem składek odpowiednich odsetek z ich wynagrodzeń. Na placu budowy Bałtruszajtis zorganizował tartak "Ekonomia", który pracował dla potrzeb budowy, a także świadczył usługi dla ludności. Bałtruszajtis podjął jeszcze jedną istotną dla miasta inicjatywę w zakresie edukacji. W 1926 r. rozpoczął starania o uruchomieniu w SkarżyskuKamiennej nowych szkół, tym razem zawodowych (w 1926/27 Trzyklasowej Szkoły Handlowej Towarzystwa Przyjaciół Szkoły Średniej w Skarżysku-Kamiennej, zaś 6 VI 1928 r. za jego staraniem Kuratorium Okręgu Szkolnego w Krakowie przyznało koncesję na utworzenie i prowadzenie Szkoły Rzemieślniczo-Handlowej, nieco później Szkoły Dokształcającej Zawodowej). Warto zwrócić uwagę na jego prace w samorządzie lokalnym. W wyborach do Rady Osady Kamiennej z początku 1918 r. Bałtruszajtis zdobył pierwsze miejsce. Na kolejnych posiedzeniach (7.III.1918 r.) został wybrany do komisji opracowującej Statut Rady Gminy, który ostatecznie został przyjęty 30.IV.1918 r., następnie pracował także w komisji rewizyjnej. Zgłaszał wiele postulatów istotnych dla funkcjonowania osady. Na posiedzeniu rady w dniu 16 IV 1918 r. Bałtruszajtis - postawił wniosek wybrania delegacji w sprawie odszukania dowodów, że osada nasza jest na prawach miejskich, ewentualnie gdyby takowych nie udało się wspomnianej delegacji odszukać, o wyjednanie u Komendy Powiatowej zatwierdzenia osady naszej na prawach miejskich, na co wyrażono swą zgodę przez aklamację...- (Bałtruszajtis jako wnioskodawca znalazł się też w składzie delegacji). Po rozpisaniu nowych wyborów do rady w dniu 8 XI 1918 r., gdy Andrzej Bałtruszajtis ponownie został do niej wybrany, wystąpił z inicjatywą nowych wyborów - tym razem do Rady Miasta. Wdniu 8.XI.1918 r. Rada Miasta z Andrzejem Bałtruszajtisem na czele, wydała odezwę do mieszkańców Kamiennej, w której zapowiadano w ciągu 10 dni rozpisać i dokonać wyborów na zasadach tajnego, powszechnego, bez różnicy płci, równego, bezpośredniego, proporcjonalnego głosowania do nowej Rady Miejskiej, w ręce której obecna rada złoży swe mandaty.” Dnia 10.XI.1918 r. odbyło się pierwsze posiedzenie Komisji Wyborczej. Komisja Wyborcza na posiedzeniu, w dniu 19.XI.1918 r., ustaliła termin wyborów: miały odbyć się w niedzielę 24 listopada 1918 r. Wybory te ostatecznie zostały unieważnione, świadczą jednak o determinacji radnych, którym przewodził dyrektor miejscowego gimnazjum. Bałtruszajtisowi nie można odmówić również odwagi: przejawiał ją wielokrotnie w ważnych momentach dla miasta i kraju, np. wtedy, gdy organizował od sierpnia 1917 r. w lokalu gimnazjum oddział POW, przechowywał broń, a oddział złożony z uczniów - harcerzy nie tylko "niepokoił żandarmerię austriacką... [ale] brał udział w rozbrajaniu okupantów", podobnie wtedy, gdy wysyłał swoich podopiecznych i nauczycieli do walki z bolszewikami w 1920 r. i wreszcie, gdy w czasie okupacji hitlerowskiej swoje mieszkanie przy ul. Żeromskiego 42 udostępnił dla tajnego nauczania. Wybuch II wojny światowej zastał Bałtruszajtisa na wschodzie w Jarosławiu. Dnia 24.IX.1939 r. Bałtruszajtis otrzymał przepustkę władz hitlerowskich na powrót do Skarżyska-Kamiennej. W 1940 nadal - za zgodą władz okupacyjnych - prowadził przedsiębiorstwo "Ekonomia" jako Spółkę Akcyjną Gospodarstwa Krajowego w Skarżysku-Kamiennej, dając legalne zatrudnienie kilku mieszkańcom. Zmarł po długiej chorobie w dniu 28.V.1941 r. przeżywszy 59 lat. Pochowano go następnego dnia na cmentarzu w Bzinie.
Marta Bałtruszajtis była dyrektorem szkoły, organizatorką tajnego nauczania, działaczką społeczną. Urodziła się 4 II 1887 r. w Uranowie (dzisiejsze Czechy). Od 1916 roku związana z osadą Kamienna (później miastem Kamienna i miastem Skarżysko-Kamienna), gdzie została nauczycielką chemii w Progimnazjum Filologicznym Komitetu Obywatelskiego. Równolegle z oddaniem włączyła się w nurt pracy społecznej - pomagała mężowi przygotować wybory do Rady Miasta w XI 1918 r., jako sekretarz Komisji Wyborczej. Równocześnie kandydowała do tej rady z listy narodowej uzyskując pełny sukces gwarantujący wejście w skład rady. Dnia 7.XII.1918 r. ukonstytuowały się władze miasta z burmistrzem Antonim Biernackim na czele. Marta została wybrana sekretarzem magistratu. Wobec unieważnienia tych wyborów, które były inicjatywą uznania Kamiennej za miasto, Marta Bałtruszjatis zrzekła się mandatu radnego. W 1919 r. ponownie została wybrana na sekretarza komisji wyborczej. W czasie wojny z bolszewikami 1920 r. prowadziła kuchnię dla wojskowych i uciekinierów, kierowała też szpitalem "tyfusowym" podczas epidemii. W 1929 r. za zasługi dla Polski została wyróżniona Medalem Dziesięciolecia Odzyskania Niepodległości. W latach 20-tych pomagała mężowi w zawiązaniu Towarzystwa Przyjaciół Szkoły Średniej w Skarżysku-Kamiennej. Popierała rozwój szkolnictwa zawodowego w mieście. W momencie rezygnacji Andrzeja Bałtruszajtisa z funkcji dyrektora szkoły zajęła jego miejsce. Jako dyrektor 8-klasowego Gimnazjum im. A. Witkowskiego dbała o rozwój placówki, nadzorując budowę nowego gmachu szkoły. Od początku II Wojny Światowej i okupacji Marta pomagała innym - np. współorganizowała tzw. Pogotowie Wojenne, w pierwszych dniach września stanęła na czele PCK, udzielając pomocy rannym, uciekinierom, deportowanym. Również dzięki jej bohaterskiemu poświęceniu ocalał po części majątek i archiwum (zamkniętej przez okupanta) szkoły, który własnoręcznie przenosiła w bezpieczne miejsca z narażeniem życia. Bałtruszajtis próbowała wyjednać zgodę i zorganizować naukę w Szkole Podstawowej Nr 1 lub w innym budynku. Mimo zakazu władz Marta Bałtruszajtis w porozumieniu z kilkoma zaufanymi nauczycielami potajemnie rozwinęła nauczanie wbrew zakazowi okupanta. W willi Bałtruszajtisów na ul. Żeromskiego 42 działał jeden z większych punktów tajnej szkoły, tu działały pracownie i laboratoria (chemiczna, fizyczna). Marta uczyła chemii, fizyki, matematyki, okresowo geografii i biologii. Marta Bałtruszajtis była tytanem pracy, koordynowała działalność wszystkich grup tajnego nauczania, uczestniczyła w egzaminach promocyjnych i maturalnych gromadziła dokumentacje tajnego nauczania, nawet (co było niebezpieczne) wydawała odpowiednie dokumenty pieczętując je pieczątkami szkoły, prowadziła dziennik podawczy, itp. Przez cały czas działała charytatywnie organizując dożywianie uciekinierów i polskich jeńców oraz więźniów przetrzymywanych w Szkole Podstawowej Nr 1. Po śmierci męża przejęła kierowanie spółką "Ekonomia". Była w zarządzie RPO. Po wycofaniu się wojsk niemieckich Marta wraz córką oraz z przygarniętymi po powstaniu warszawskim lokatorami udała się do budynku szkoły, by zabezpieczyć go przed grabieżą. Niezłomność dyrektorki, pomoc wielu życzliwych sprawiły, że 19.II.1945 r. rozpoczęły się zapisy do szkoły, nauka rozpoczęła się w dniu 1.III.1945 r. Nowa rzeczywistość nie okazała się dla Marty Bałtruszajtis łaskawa. Od 30.IX.1947 r. po 17 latach została pozbawiona pracy w szkole. Przez jakiś czas pracowała w aptece Bilnickiego jako pomoc techniczna, odrzuciła sugestię wyjazdu na Zachód. Wróciła do pracy w szkole na godziny. Ostatnie lata życia poświęciła rodzinie. Zmarła w 1962 roku, pochowana została w Skarżysku-Kamiennej.
Biogramy autorstwa Krzysztofa Zemeły, Skarżyski Słownik Biograficzny, Skarżysko-Kamienna 2008.
Uchwała w sprawie nadania nazwy "Rondo im. Andrzeja i Marty Bałtruszajtisów" rondu u zbiegu ulic: Sokolej i Wiejskiej w Skarżysku-Kamiennej została przez radnych podjęta jednogłośnie.
Drugi z rozpatrywanych w środę projektów uchwał dotyczył nadania nazwy "Rondo im. Andrzeja i Marty Bałtruszajtisów" rondu u zbiegu ulic: Sokolej i Wiejskiej w Skarżysku-Kamiennej. Z wnioskiem o nadanie nazwy rondu wystąpiła grupa radnych reprezentujących wszystkie Kluby Radnych Rady Miasta Skarżyska-Kamiennej, natomiast za przygotowanie wniosku i za przygotowanie projektu uchwały w tej sprawie odpowiedzialny był radny Konrad Wikarjusz.
Według wnioskodawców - nadanie nazwy “Rondo im. Andrzeja i Marty Bałtruszajtisów” rondu położonemu u zbiegu dwóch ważnych skarżyskich ulic, jest formą wyrażenia wdzięczności społeczności miasta SkarżyskaKamiennej za wkład i zaangażowanie wniesione przez małżeństwo Bałtruszajtisów w rozwój osady Kamienna (później miasta Kamienna i miasta Skarżysko-Kamienna) - w szczególności za działania na rzecz rozwoju tutejszej oświaty, jest także widocznym dowodem pamięci mieszkańców naszego miasta o inicjatywach podejmowanych przez Andrzeja Bałtruszajtisa i Martę Bałtruszajtis, mających na celu uzyskanie przez osadę Kamienna praw miejskich.
Andrzej Bałtruszajtis był dyrektorem szkoły, działaczem oświatowym i samorządowym. Urodzony 3 XI 1881 w Samaniszkach na Litwie. Od VIII 1916 roku związany z najpierw z osadą Kamienna, a później miastem Kamienna ( miastem Skarżysko-Kamienna). Od samego początku przez miejscowych działaczy społecznych został włączony w skład Komitetu Obywatelskiego, aktywnie działał w Sekcji Szkolnej Komitetu Obywatelskiego, przekształconej później w Komisję Szkolną (pełniąc w nich m.in. rolę: sekretarza i później skarbnika). Andrzej Bałtruszajtis stał się inicjatorem budowy nowego gmachu szkolnego. Z inicjatywy Bałtruszajtisa 12 listopada 1924 r. powołano do życia Towarzystwo Przyjaciół Szkoły Średniej w Skarżysku-Kamiennej. Udział Bałtruszajtisa w tym jednym z największych przedsięwzięć budowlanych w Skarżysku-Kamiennej czasów II RP był znaczący - zjednał na członków kolejarzy i pracowników innych instytucji, którzy dobrowolnie zgodzili się na ściąganie tytułem składek odpowiednich odsetek z ich wynagrodzeń. Na placu budowy Bałtruszajtis zorganizował tartak "Ekonomia", który pracował dla potrzeb budowy, a także świadczył usługi dla ludności. Bałtruszajtis podjął jeszcze jedną istotną dla miasta inicjatywę w zakresie edukacji. W 1926 r. rozpoczął starania o uruchomieniu w SkarżyskuKamiennej nowych szkół, tym razem zawodowych (w 1926/27 Trzyklasowej Szkoły Handlowej Towarzystwa Przyjaciół Szkoły Średniej w Skarżysku-Kamiennej, zaś 6 VI 1928 r. za jego staraniem Kuratorium Okręgu Szkolnego w Krakowie przyznało koncesję na utworzenie i prowadzenie Szkoły Rzemieślniczo-Handlowej, nieco później Szkoły Dokształcającej Zawodowej). Warto zwrócić uwagę na jego prace w samorządzie lokalnym. W wyborach do Rady Osady Kamiennej z początku 1918 r. Bałtruszajtis zdobył pierwsze miejsce. Na kolejnych posiedzeniach (7.III.1918 r.) został wybrany do komisji opracowującej Statut Rady Gminy, który ostatecznie został przyjęty 30.IV.1918 r., następnie pracował także w komisji rewizyjnej. Zgłaszał wiele postulatów istotnych dla funkcjonowania osady. Na posiedzeniu rady w dniu 16 IV 1918 r. Bałtruszajtis - postawił wniosek wybrania delegacji w sprawie odszukania dowodów, że osada nasza jest na prawach miejskich, ewentualnie gdyby takowych nie udało się wspomnianej delegacji odszukać, o wyjednanie u Komendy Powiatowej zatwierdzenia osady naszej na prawach miejskich, na co wyrażono swą zgodę przez aklamację...- (Bałtruszajtis jako wnioskodawca znalazł się też w składzie delegacji). Po rozpisaniu nowych wyborów do rady w dniu 8 XI 1918 r., gdy Andrzej Bałtruszajtis ponownie został do niej wybrany, wystąpił z inicjatywą nowych wyborów - tym razem do Rady Miasta. Wdniu 8.XI.1918 r. Rada Miasta z Andrzejem Bałtruszajtisem na czele, wydała odezwę do mieszkańców Kamiennej, w której zapowiadano w ciągu 10 dni rozpisać i dokonać wyborów na zasadach tajnego, powszechnego, bez różnicy płci, równego, bezpośredniego, proporcjonalnego głosowania do nowej Rady Miejskiej, w ręce której obecna rada złoży swe mandaty.” Dnia 10.XI.1918 r. odbyło się pierwsze posiedzenie Komisji Wyborczej. Komisja Wyborcza na posiedzeniu, w dniu 19.XI.1918 r., ustaliła termin wyborów: miały odbyć się w niedzielę 24 listopada 1918 r. Wybory te ostatecznie zostały unieważnione, świadczą jednak o determinacji radnych, którym przewodził dyrektor miejscowego gimnazjum. Bałtruszajtisowi nie można odmówić również odwagi: przejawiał ją wielokrotnie w ważnych momentach dla miasta i kraju, np. wtedy, gdy organizował od sierpnia 1917 r. w lokalu gimnazjum oddział POW, przechowywał broń, a oddział złożony z uczniów - harcerzy nie tylko "niepokoił żandarmerię austriacką... [ale] brał udział w rozbrajaniu okupantów", podobnie wtedy, gdy wysyłał swoich podopiecznych i nauczycieli do walki z bolszewikami w 1920 r. i wreszcie, gdy w czasie okupacji hitlerowskiej swoje mieszkanie przy ul. Żeromskiego 42 udostępnił dla tajnego nauczania. Wybuch II wojny światowej zastał Bałtruszajtisa na wschodzie w Jarosławiu. Dnia 24.IX.1939 r. Bałtruszajtis otrzymał przepustkę władz hitlerowskich na powrót do Skarżyska-Kamiennej. W 1940 nadal - za zgodą władz okupacyjnych - prowadził przedsiębiorstwo "Ekonomia" jako Spółkę Akcyjną Gospodarstwa Krajowego w Skarżysku-Kamiennej, dając legalne zatrudnienie kilku mieszkańcom. Zmarł po długiej chorobie w dniu 28.V.1941 r. przeżywszy 59 lat. Pochowano go następnego dnia na cmentarzu w Bzinie.
Marta Bałtruszajtis była dyrektorem szkoły, organizatorką tajnego nauczania, działaczką społeczną. Urodziła się 4 II 1887 r. w Uranowie (dzisiejsze Czechy). Od 1916 roku związana z osadą Kamienna (później miastem Kamienna i miastem Skarżysko-Kamienna), gdzie została nauczycielką chemii w Progimnazjum Filologicznym Komitetu Obywatelskiego. Równolegle z oddaniem włączyła się w nurt pracy społecznej - pomagała mężowi przygotować wybory do Rady Miasta w XI 1918 r., jako sekretarz Komisji Wyborczej. Równocześnie kandydowała do tej rady z listy narodowej uzyskując pełny sukces gwarantujący wejście w skład rady. Dnia 7.XII.1918 r. ukonstytuowały się władze miasta z burmistrzem Antonim Biernackim na czele. Marta została wybrana sekretarzem magistratu. Wobec unieważnienia tych wyborów, które były inicjatywą uznania Kamiennej za miasto, Marta Bałtruszjatis zrzekła się mandatu radnego. W 1919 r. ponownie została wybrana na sekretarza komisji wyborczej. W czasie wojny z bolszewikami 1920 r. prowadziła kuchnię dla wojskowych i uciekinierów, kierowała też szpitalem "tyfusowym" podczas epidemii. W 1929 r. za zasługi dla Polski została wyróżniona Medalem Dziesięciolecia Odzyskania Niepodległości. W latach 20-tych pomagała mężowi w zawiązaniu Towarzystwa Przyjaciół Szkoły Średniej w Skarżysku-Kamiennej. Popierała rozwój szkolnictwa zawodowego w mieście. W momencie rezygnacji Andrzeja Bałtruszajtisa z funkcji dyrektora szkoły zajęła jego miejsce. Jako dyrektor 8-klasowego Gimnazjum im. A. Witkowskiego dbała o rozwój placówki, nadzorując budowę nowego gmachu szkoły. Od początku II Wojny Światowej i okupacji Marta pomagała innym - np. współorganizowała tzw. Pogotowie Wojenne, w pierwszych dniach września stanęła na czele PCK, udzielając pomocy rannym, uciekinierom, deportowanym. Również dzięki jej bohaterskiemu poświęceniu ocalał po części majątek i archiwum (zamkniętej przez okupanta) szkoły, który własnoręcznie przenosiła w bezpieczne miejsca z narażeniem życia. Bałtruszajtis próbowała wyjednać zgodę i zorganizować naukę w Szkole Podstawowej Nr 1 lub w innym budynku. Mimo zakazu władz Marta Bałtruszajtis w porozumieniu z kilkoma zaufanymi nauczycielami potajemnie rozwinęła nauczanie wbrew zakazowi okupanta. W willi Bałtruszajtisów na ul. Żeromskiego 42 działał jeden z większych punktów tajnej szkoły, tu działały pracownie i laboratoria (chemiczna, fizyczna). Marta uczyła chemii, fizyki, matematyki, okresowo geografii i biologii. Marta Bałtruszajtis była tytanem pracy, koordynowała działalność wszystkich grup tajnego nauczania, uczestniczyła w egzaminach promocyjnych i maturalnych gromadziła dokumentacje tajnego nauczania, nawet (co było niebezpieczne) wydawała odpowiednie dokumenty pieczętując je pieczątkami szkoły, prowadziła dziennik podawczy, itp. Przez cały czas działała charytatywnie organizując dożywianie uciekinierów i polskich jeńców oraz więźniów przetrzymywanych w Szkole Podstawowej Nr 1. Po śmierci męża przejęła kierowanie spółką "Ekonomia". Była w zarządzie RPO. Po wycofaniu się wojsk niemieckich Marta wraz córką oraz z przygarniętymi po powstaniu warszawskim lokatorami udała się do budynku szkoły, by zabezpieczyć go przed grabieżą. Niezłomność dyrektorki, pomoc wielu życzliwych sprawiły, że 19.II.1945 r. rozpoczęły się zapisy do szkoły, nauka rozpoczęła się w dniu 1.III.1945 r. Nowa rzeczywistość nie okazała się dla Marty Bałtruszajtis łaskawa. Od 30.IX.1947 r. po 17 latach została pozbawiona pracy w szkole. Przez jakiś czas pracowała w aptece Bilnickiego jako pomoc techniczna, odrzuciła sugestię wyjazdu na Zachód. Wróciła do pracy w szkole na godziny. Ostatnie lata życia poświęciła rodzinie. Zmarła w 1962 roku, pochowana została w Skarżysku-Kamiennej.
Biogramy autorstwa Krzysztofa Zemeły, Skarżyski Słownik Biograficzny, Skarżysko-Kamienna 2008.
Uchwała w sprawie nadania nazwy "Rondo im. Andrzeja i Marty Bałtruszajtisów" rondu u zbiegu ulic: Sokolej i Wiejskiej w Skarżysku-Kamiennej została przez radnych podjęta jednogłośnie.
Rondo im. Andrzeja I Marty Bałtruszajtisów.
***
Skwer im. Franciszka Tatkowskiego
Trzeci z projektów uchwał dotyczył nadania nazwy ”Skwer im. Franciszka Tatkowskiego" skwerowi przy ul. Sikorskiego w Skarżysku-Kamiennej (przed Urzędem Miasta Skarżyska-Kamiennej. Z wnioskiem o uhonorowanie Franciszka Tatkowskiego nadaniem nazwy placu lub skweru wystąpili mieszkańcy miasta. Nadanie nazwy skwerowi jest uhonorowaniem zasług i poświecenia jakie Franciszek Tatkowski poniósł dla wolności miasta jak i całej Rzeczypospolitej.
Franciszek Tatkowski ur. 28 grudnia 1894 r. w miejscowości Łąka. Po przybyciu do Skarżyska pracował jako główny księgowy przedwojennej spółki akcyjnej ,,Ekonomia’’. Dnia 22 października 1934 r. został wybrany na posiedzeniu Rady Miejskiej burmistrzem Miasta Skarżyska-Kamiennej. Pełnił tę funkcję od 30 października 1934 r. do 9 września 1939 r. kiedy to nazistowskie wojska zajęły miasto. W październiku roku 1939 została utworzona Tajna Organizacja Wojskowa ,,Związek Orła Białego’’, której Franciszek Tatkowski był aktywnym działaczem. Na skutek działań niemieckiego wywiadu, dążącego do likwidacji miejskiej inteligencji, doszło do fali zatrzymań. Aresztowano ponad 400 osób w tym burmistrza Tatkowskiego, który został zatrzymany przez gestapo 29 stycznia 1940 r. Podczas przebywania w niemieckim więzieniu w Radomiu był okropnie traktowany i torturowany podczas przesłuchań. Został zamordowany wraz z współwięźniami podczas masowej masakry na Firleju 4 lipca
1940 r. Dzieci Franciszka Tatkowskiego wychowane przez ojca w duchu patriotyzmu również brały czynny udział w oporze przeciwko okupantowi. Jego córka Aleksandra była czynną działaczką ruchu oporu Armii Krajowej, została aresztowana przez gestapo w roku 1944. Syn Jerzy działał w ruchu oporu ZHP -AK, kolportował m. in. prasę, zginął 16 stycznia 1945 roku podczas bombardowania lotniczego.
Uchwała w sprawie nadania nazwy ”Skwer im. Franciszka Tatkowskiego" skwerowi przy ul. Sikorskiego w Skarżysku-Kamiennej została przez radnych podjęta jednogłośnie.
Trzeci z projektów uchwał dotyczył nadania nazwy ”Skwer im. Franciszka Tatkowskiego" skwerowi przy ul. Sikorskiego w Skarżysku-Kamiennej (przed Urzędem Miasta Skarżyska-Kamiennej. Z wnioskiem o uhonorowanie Franciszka Tatkowskiego nadaniem nazwy placu lub skweru wystąpili mieszkańcy miasta. Nadanie nazwy skwerowi jest uhonorowaniem zasług i poświecenia jakie Franciszek Tatkowski poniósł dla wolności miasta jak i całej Rzeczypospolitej.
Franciszek Tatkowski ur. 28 grudnia 1894 r. w miejscowości Łąka. Po przybyciu do Skarżyska pracował jako główny księgowy przedwojennej spółki akcyjnej ,,Ekonomia’’. Dnia 22 października 1934 r. został wybrany na posiedzeniu Rady Miejskiej burmistrzem Miasta Skarżyska-Kamiennej. Pełnił tę funkcję od 30 października 1934 r. do 9 września 1939 r. kiedy to nazistowskie wojska zajęły miasto. W październiku roku 1939 została utworzona Tajna Organizacja Wojskowa ,,Związek Orła Białego’’, której Franciszek Tatkowski był aktywnym działaczem. Na skutek działań niemieckiego wywiadu, dążącego do likwidacji miejskiej inteligencji, doszło do fali zatrzymań. Aresztowano ponad 400 osób w tym burmistrza Tatkowskiego, który został zatrzymany przez gestapo 29 stycznia 1940 r. Podczas przebywania w niemieckim więzieniu w Radomiu był okropnie traktowany i torturowany podczas przesłuchań. Został zamordowany wraz z współwięźniami podczas masowej masakry na Firleju 4 lipca
1940 r. Dzieci Franciszka Tatkowskiego wychowane przez ojca w duchu patriotyzmu również brały czynny udział w oporze przeciwko okupantowi. Jego córka Aleksandra była czynną działaczką ruchu oporu Armii Krajowej, została aresztowana przez gestapo w roku 1944. Syn Jerzy działał w ruchu oporu ZHP -AK, kolportował m. in. prasę, zginął 16 stycznia 1945 roku podczas bombardowania lotniczego.
Uchwała w sprawie nadania nazwy ”Skwer im. Franciszka Tatkowskiego" skwerowi przy ul. Sikorskiego w Skarżysku-Kamiennej została przez radnych podjęta jednogłośnie.
Skwer im. Franciszka Tatkowskiego
Wszystkie powyższe uchwały wejdą w życie po upływie 14 dni od daty ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Świętokrzyskiego.
Uwaga: Publikując komentarz, wyrażasz zgodę na Regulamin Serwisu i akceptujesz zasady przetwarzania danych osobowych opisane w Polityce Prywatności.
Nick, treść komentarza i Twój adres IP są przetwarzane zgodnie z RODO w celu moderacji i bezpieczeństwa Serwisu.