|
Skarżysko-Kamienna jest jednym z większych miast dzisiejszego województwa świętokrzyskiego. Jedną z jego wizytówek są pozostałości starego Wielkiego Pieca, którego projekt odbudowy wykonał sam Stanisław Staszic, a wszelkich udoskonaleń dokonał John Baildon ze Szkocji.
Dzielnica Skarżyska-Kamiennej - Rejów, należała niegdyś do Wacława Reya, który w całej okolicy uchodził za wielkiego hulakę i pijanicę. Podobno kiedyś, ukazał się mu anioł z nieba, który wymógł na osobie grzesznego Wacława, całkowite przeobrażenie wadliwego charakteru. Zatem, w akcie największej pokuty oddał wówczas Rey, swoje majątki i wszelkie dobra ruchome klasztorowi cystersów w Wąchocku. Opat wąchockich braciszków, Jerzy Lipski nie potrafił należycie zarządzać powierzonymi majętnościami, toteż postanowił oddać dobra rejowskie w 1635 roku hetmanowi krakowskiemu, który to wsławił się w całej Rzeczpospolitej, odwagą i męstwem w pogromie potopu szwedzkiego, u boku szkockiego regimentu pieszego. Hetmanem tym, był Bożydar Szelągowski, który niewiele zrobił z otrzymaną darowizną, ponieważ przez długie lata, musiał leczyć doznane rany na polu bitwy. Jego żoną była siostra szkockiego rycerza Angela, z którą wspomniany Bożydar miał aż dziewięcioro dzieci. Dopiero wnuk Bożydara, Elizeusz Szelągowski w roku 1730, kiedy to jeszcze Polska była krajem niepodległym, uruchomił na darowanych mu pieleszach rejowskich pierwszą dymarkę, która miała służyć do wytopu stali, potrzebnej do wykuwania broni białej. Dymarka ta, służyła wiernie potrzebującym szabel Polakom przez pięćdziesiąt lat, aż do śmierci zacnego Bożydara Szelągowskiego. Ten zmarły nagłą śmiercią człowiek, ani myślał o sporządzeniu testamentu, toteż z czasem dobra rejowskie jak też i wzniesiona na nich dymarka, przeszły w posiadanie obcych właścicieli ziemskich, którymi byli Adam i Marcjanna Pogorzelscy. Pierwsza dymarka nie interesowała swoich nowych nabywców, którzy długo nosili się z zamiarem, zburzenia jej. Jednakże, po namyśle została ona wydzierżawiona braciom Wincentemu i Józefowi Michalskim, którzy po roku eksploatacji zburzyli ową dymarkę, a na jej miejscu wznieśli wielki piec hutniczy, zbudowany z kamieni i wapna, które sprowadzano na plac budowy z pobliskiej dzielnicy miasta Młodzawy. Piec ten zaopatrzono w dwa wielkie miechy o średnicy 960 mm i wysokości skoku 1, 728 m oraz w pochylnię, po której dowożono rudę i węgiel. Teren Wielkiego Pieca, był doskonale zagospodarowany, na nim był również wzniesiony wał koła wodnego dający napęd dźwigarce piecowej. Dźwigarka ta poruszała się z szybkością dwunastu razy na minutę, co było wielką rewelacją techniczną jak na owe czasy ostatnich lat Rzeczpospolitej Polskiej. Środek pieca, po kilku latach odbudowano przy użyciu wielkiej galanterii lanej, łączonej ankrami żelaznymi w celu zabezpieczenia ścian zewnętrznych. Rudę do wytopu sprowadzano z kopalni Anna, Paweł i Elżbieta, z małych miasteczek leżących wokół Sosnowca i Katowic. Rzekę Kamienną, nad którą usytuowany był Wielki Piec, zamknięto specjalną groblą ziemną, zabezpieczoną ciężkim murem falochronowym. Odpływ wody spod koła wielkiego pieca, zapewniono łukowatym kanałem, zwanym Naszym. Następnie wodę odprowadzano kanałem otwartym zwanym Ziemnym. Jednakże należy pamiętać, iż rzeka Kamienna niejednokrotnie wyrządzała zakładowi olbrzymie szkody, które były uwarunkowane jej licznymi wylewami. Do takich znaczących powodzi należały te z lat 1812, jak też i z 1823 -4. Zginęło wówczas, jak donoszą stare źródła historyczne pięćdziesięciu robotników, ratujących dobra Wielkiego Pieca. Projekt odbudowy zniszczonego pieca, wykonał Stanisław Staszic, wielki filozof, ksiądz i reformator polski. W roku 1830, kiedy to ludność Polski zniewolonej jarzmem trzech sąsiednich orłów, stanęła do wielkiego zrywu narodowo- wyzwoleńczego, namiestnicy carscy postanowili zniszczyć Wielki Piec rejowski, aby pozbawić tym samym Polaków w nim pracujących podstawowych warunków egzystencji. Rosjanie nieprawnie sprzedali go Bankowi, który to postanowił rozebrać go doszczętnie. Jednakże w banku tym pracowali także gorący patrioci, którzy za oszczędności bankowe, wybudowali dokładnie w tym samym miejscu nowy Wielki Piec, który został uruchomiony w roku 1833. Był on wykonany według projektu Fryderyka Lampego, w formie ściętego stożka, o podstawie kwadratu. Wykonawcą robót, był inżynier Karol Knake oraz Jacek Lipski. Dodatkowo przerobiono kanał rzeczny górny i dolny, a także odlewnię potrzebną do lania pocisków, a co najważniejsze przeobrażono wygląd zagospodarowań placowych. Budowa tegoż zakładu pracy, kosztowała 789,250 złotych, czyli 118,387,6 rubli. Piec ten, był uruchamiany kołem wodnym o średnicy 7,2 m, i sile 12 KM. Ogromnych strat przyczyniła powódź, która miała miejsce w roku 1840, jednakże i z tej opresji potrafili wyjść cało Polacy pracujący w Wielkim Piecu. Po jego odbudowie, zawiadowcą Wielkiego Pieca, był inżynier Tadeusz Wiśniewski, zaś po jego śmierci funkcję tę pełnił jego kolega ze studiów, Bonawentura Kłokowski. Jako znaczącym udogodnieniem zastosowanym w Wielkim Piecu, było wytapianie żelaza, dzięki spalaniu węgla drzewnego, czego pomysłodawcą był Szkot z pochodzenia o nazwisku Baildon John. Ten wielki szkocki hutnik, urodził się w 1772 roku, gdy Polska straciła swoją niepodległość, zatem uważany był przez Polaków za osobę, która będzie wspierać polskie działania i idee wiodące do naszego rozwoju i upragnionej wolności. Był to niezrównany hutnik, przemysłowiec, inżynier, uważany za ojca współczesnego mu hutnictwa żelaza. Pochodził z rodziny o tradycjach hutniczych, ponieważ jego ojciec William z Baldon był inżynierem hutnictwa i pracował w Zakładach Żelaznych Carron w Szkocji. Zatem młody John, studiował mechanikę i hydraulikę i pod kierunkiem ojca zapoznawał się z techniką przeróbki rud żelaza i odlewnictwa. W wieku 17 lat poznał Fryderyka von Redena dyrektora Wyższego Urzędu Górniczego we Wrocławiu, późniejszego pruskiego ministra zajmującego się uprzemysłowieniem Górnego Śląska i polskich zakładów, których technologia oparta jest na pracy wielkiego pieca. Zatem Baildon, przybył na szczególne zaproszenie von Redena do Polski, by zobaczyć interesujące go zakłady wytapiania rud żelaznych. Pomimo tego, iż był obcokrajowcem, powierzono mu stanowisko doradcy technicznego przy budowie Królewskiej Odlewni Żelaza w Gliwicach. Główne zadanie Baildona polegało na zaprojektowaniu i nadzorowaniu budowy wielkiego pieca hutniczego opalanego koksem. Zbudowany przez Baildona wielki piec według planów Ephraima Ludwiga Abts, był pierwszym tego typu na kontynencie europejskim. Baildon, był także w skarżyskim wielkim piecu, na Rejowie, gdzie pod jego kierownictwem zainstalowano specjalny aparat, do ogrzewania powietrza, przez co zmniejszyło się zapotrzebowanie na wspomniany węgiel drzewny. Po drugiej wojnie światowej, Wielki Piec już nie istniał ze względu na ogromne jego zniszczenia. Dziś możemy oglądać tylko ruiny, które dla prawdziwego amatora historii, stanowią okazały zabytek inżynierii z osiemnastego i dziewiętnastego wieku. Ewa Michałowska Walkiewicz
Ewa Michałowska Walkiewicz jest absolwentką Wydziału Teologicznego Uniwersytetu w Nowym Jorku i Szkoły Dziennikarskiej, ze specjalnością: redaktor tekstów historycznych. Foto: M.S      |
Atrakcje turystyczne
Obiekty znajdujace sie w ewidencji zabytków Wojewódzkego Urzedu Ochrony Zabytków w Kielcach
(W/g ewidencji z dnia: 25/09/2008)
Ewidencja Zabytków Architektury i Budownictwa
(W/g ewidencji z dnia: 25/09/2008)
Ewidencja Zabytków Architektury i Budownictwa
|
CMENTARZ parafialny, ul. Cmentarna
Wiek: XIX |
|
|
CMENTARZ wojenny 1914 - 1915
Wiek: XX |
|
|
DOM - ul. Legionów 1
Materiał: mur. |
|
|
DOM - ul. Legionów 71
Materiał: mur. |
|
|
DOM - ul. Legionów 72
Materiał: drewn. |
|
|
DOM - ul. Legionów 87
Materiał: mur. |
|
|
DOM - ul. Legionów 89
Materiał: drewn. |
|
|
DOM - ul. Legionów 91
Materiał: mur. |
|
|
DOM - ul. Krakowska 157
Materiał: mur. |
|
|
ZAKLAD wielkopiecowy (pozostałości)
Materiał: mur. |
|
|
DZWONNICA kościoła w parafii p.w.sw. Józefa Oblubieńca
Materiał: drewn. |
|
|
KOSCIÓŁ (zespół kościoła)
Materiał: drewn. |
|
|
PLEBANIA - ul. Legionów 64
Zespół: KOŚCIOŁA |
|
|
DOM - ul. Fabryczna 2
Materiał: mur. |
|
|
DOM - ul. Fabryczna 11
Materiał: mur.-drewn. Wiek: XX Opis: ok. 1900 r. |
|
|
DOM - ul. Konarskiego 3
Materiał: drewn. |
- obiekt nie istnieje - wyburzony
|
|
DOM - ul. Limanowskiego 17
Materiał: mur. |
|
|
DOM - ul. Limanowskiego 63
Materiał: drewn. |
|
|
DOM - ul. Limanowskiego 65
Materiał: drewn. |
|
|
DOM - ul. Limanowskiego 69
Materiał: drewn. |
- obiekt nie istnieje - wyburzony
|
|
DOM - ul. 1 Maja 27
Materiał: drewn. |
|
|
DOM - ul. 1 Maja 41
Materiał: drewn. |
|
|
DOM - ul. 1 Maja 73
Materiał: mur. |
|
|
DOM - 2 domy ul. 1 Maja 98, 100
Materiał: drewn. |
|
|
DOM - ul. 1 Maja 102
Materiał: drewn. |
|
|
DOM - ul. 3 Maja 3
Materiał: drewn. |
|
|
DOM - ul. 3 Maja 39
Materiał: drewn. |
|
|
DOM - ul. 3 Maja 62
Materiał: mur. |
|
|
DOM - ul. 3 Maja 145 |
- obiekt nie istnieje - wyburzony
|
|
DOM - ul. 3 Maja 171
(drewn., XIX w., 4 ćw. XIX w.) |
- obiekt nie istnieje - wyburzony
|
|
DOM - ul. Ogólna 3
Materiał: drewn. |
|
|
DOM - ul. Szydłowiecka 10
(drewn., XX w., ok. 1930 r.) |
- obiekt nie istnieje - wyburzony
|
|
KINO - ul. 1 Maja 55
Materiał: mur. |
|
|
KOSCIÓL par.p.w.Niepokal. Poczęcia NMP
Materiał: mur. |
|
|
SZKOLA - ul. 1 Maja 82
Materiał: mur. |
|
|
Gmina: SKARŻYSKO-KAMIENNA
|
|
|
ZAKŁAD - Zakłady Metalowe, ul. Fabryczna
Materiał: mur. |
|
|
BUDYNEK administracyjny
Materiał: mur. |
|
|
DWORZEC kolejowy
Materiał: mur. |
|
|
LOKOMOTYWOWNIA
Materiał: mur. |
|
|
KOSCIÓŁ par. p.w. Najśw. Serca Jezusa
Materiał: mur. |
|
|
OGRODZENIE kosciola
Nazwa zespolu: par. p.w. Najsw. Serca Jezusa |
|
|
PLEBANIA - ul. Daszynskiego 77
- par. p.w. Najsw. Serca Jezusa |
|
|
DOM - al. Niepodleglości 79
Nazwa zespołu: kolejowego |
|
|
DOM - al. Niepodleglości 81
Nazwa zespołu: kolejowego |
|
|
DOM - al. Niepodleglości 83
Materiał: drewn. |
|
|
DOM - al. Niepodległości 85
Nazwa zespołu: kolejowego |
|
|
DOM - al. Niepodległości 87
Nazwa zespołu: kolejowego |
|
|
DOM - al. Niepodległości 89
Nazwa zespołu: kolejowego |
|
|
DOM - al. Niepodległości 82
Zespól: OSIEDLA |
|
|
DOM - al. Niepodległości 91
Zespół: OSIEDLA |
|
|
DOM - al. Niepodległości 93
Zespół: OSIEDLA |
|
|
DOM - al. Niepodległości 95
Zespół: OSIEDLA |
|
|
DOM - al. Niepodległości 97
Zespół: OSIEDLA |
|
|
DOM z bud. gospodarczymi
Zespół: OSIEDLA |
|
|
DOM z bud. gospodarczymi
Zespół: OSIEDLA |
|
|
DOM - ul. Pilsudskiego 62
Zespół: OSIEDLA |
|
|
PRZYCHODNIA lekarska,
Zespół: OSIEDLA |
|
|
SZKOLA Inżynierów Kolei
- ob. hurtownia/sklep Matbud |
|
|
SZPITAL kolejowy
- ob. dom mieszkalny |
|
|
CMENTARZ żydowski
Wiek: XX |
|
|
CMENTARZ parafialny
Wiek: XX |
|
|
CMENTARZ komunalny
Wiek: XX |
|
|
MŁYN wodny, ul. Łyżwy 197
Materiał: drewn. |
|
|
STODOŁA ul. Łyżwy 123
(drewn., XX w., ok. 1920 r.) |
- obiekt nie istnieje - wyburzony
|
|
BUDYNEK przepompowni wody
Zespół: OSIEDLA |
|
|
BUDYNEK warsztatu osiedlowego
ob. budynek mieszkalny |
|
|
DOM - ul. Chałubińskiego 1
Zespół: OSIEDLA |
|
DOM - ul. Chałubińskiego 2
Zespół: OSIEDLA |
|
|
DOM - ul. Chałubińskiego 3
Zespół: OSIEDLA |
|
|
DOM - ul. Chałubińskiego 4
Zespół: OSIEDLA |
|
|
DOM - ul. Chałubińskiego 6
Zespół: OSIEDLA |
|
|
DOM - ul.Szkolna 1
Zespół: OSIEDLA |
|
|
DOM - ul.Szkolna 3
Zespół: OSIEDLA |
|
|
DOM - ul.Szkolna 6
Zespół: OSIEDLA |
|
|
DOM - ul.Szkolna 8
Zespół: OSIEDLA |
|
|
DOM dyrektora fabryki amunicji
Zespół: OSIEDLA |
|
|
DOM - ul. Skalna 1
Zespół: OSIEDLA |
|
|
DOM - ul. Skalna 3
Zespól: OSIEDLA |
|
|
DOM - ul. Skalna 4
Nazwa obiektu: dom z bud. gosp. Zespół: OSIEDLA Nazwa zespołu: mieszkaniowego "Skałka" Materiał: mur. Wiek: XX Opis: 1928. |
|
|
DOM - ul. Skalna 5
z bud. gosp. Zespół: OSIEDLA Nazwa zespolu: mieszkaniowego "Skałka" Materiał: mur. Wiek: XX Opis: 1928 r., nadbud. 1975. |
|
|
DOM - ul. Skalna 6
z bud. gosp. Zespół: OSIEDLA Nazwa zespolu: mieszkaniowego "Skałka" Materiał: mur. Wiek: XX Opis: 1928 r., nadbud. 1975. |
|
|
DOM - ul. Skalna 7
Zespól: OSIEDLA |
|
|
DOM - ul. Skalna 8
Zespól: OSIEDLA |
|
|
DOM - ul. Skalna 9
Zespól: OSIEDLA |
|
|
DOM - ul. Wysoka 3
Zespól: OSIEDLA |
|
|
GIMNAZJUM ul. Konarskiego 5
(dzisiaj przy Piłsudskiego - Konarskiego przeb.) |
|
|
DOM ul. Słoneczna 102
(drewn., XX w., ok. 1920 r.) |
- obiekt nie istnieje - wyburzony
|
|
OSIEDLE robotnicze, ul. Robotnicza
(drewn., XX w., -ok. 1935.) |
|
|
SZKOŁA - ul. Słoneczna 94b
Materiał: drewn. |
|
|
BUDYNEK administracyjny
Materiał: mur. |
|
|
DOM robotniczy, ul. Słoneczna 112
Zespół: FABRYCZNY |
|
|
PIEC - relikty wielkiego pieca
Zespól: FABRYCZNY |
|
|
UKLAD WODNY
Wiek: XIX |
|
|
Zakłady Metalowe MESKO
Materiał: mur. |
|
|
BUDYNEK - 2 stróżówki, ul. Struga
Zespół: OSIEDLA |
|
|
DOM - ul. Staffa 35, 36, 37 (z bud. gosp.)
Zespół: OSIEDLA |
|
|
DOM - ul. Struga 1 (z bud. gospod.)
Zespół: OSIEDLA |
|
|
DOM - ul. Struga 3 (z bud. gospod.)
Zespół: OSIEDLA |
|
|
DOM
- lokalizacja ograniczona ulicami: Spokojną i Sportową oraz al. Legionów. |
|
|
KAPLICA szpitalna, ul. Cmentarna
- ob. kaplica polskokatolicka p.w. Matki Boskiej Bolesnej. |
|
|
ŁAŹNIA osiedlowa, ul. Legionów 109
|
|
|
PRZYCHODNIA lekarska,
- ob. Przychodnia Rejonowa nr 2. |
|
|
STACJA transformatorowa, ul. Spokojna
Zespół: OSIEDLA |
|
|
SZKOŁA Powszechna, ul. Sportowa 30
- ob. Szkoła Podstawowa Nr 3 im. Henryka Sienkiewicza. |
|
/MS/
Wyglądają jak na obrazach Claude'a Moneta lub w scenie z filmu "Noce i dnie". Jeszcze przez około dwa tygodnie będą kwitły na jeziorze Żabiniec, położonym w lasach koło Łopuszna.
Nenufary (właściwa nazwa: grzybienie białe, nazywane też liliami wodnymi) rosną na powierzchni wody, a najpiękniej prezentują się w trwającym właśnie okresie kwitnienia. Najlepiej podziwiać je przed godz. 15, ponieważ później zamykają białe płatki. Na jeziorze Żabiniec znajduje się kilkadziesiąt skupisk tych romantycznych kwiatów. Obserwację z bliska ułatwia drewniany pomost, po którym chodzimy nad lustrem wody. Ale nenufary nie są jedyną atrakcją Żabińca. - To najpiękniejsze jezioro Pojezierza Świętokrzyskiego - mówi Aleksandra Adamiec, liderka Klubu 4H i nauczycielka z pobliskiej Grabownicy.
Nenufary (właściwa nazwa: grzybienie białe, nazywane też liliami wodnymi) rosną na powierzchni wody, a najpiękniej prezentują się w trwającym właśnie okresie kwitnienia. Najlepiej podziwiać je przed godz. 15, ponieważ później zamykają białe płatki. Na jeziorze Żabiniec znajduje się kilkadziesiąt skupisk tych romantycznych kwiatów. Obserwację z bliska ułatwia drewniany pomost, po którym chodzimy nad lustrem wody. Ale nenufary nie są jedyną atrakcją Żabińca. - To najpiękniejsze jezioro Pojezierza Świętokrzyskiego - mówi Aleksandra Adamiec, liderka Klubu 4H i nauczycielka z pobliskiej Grabownicy.
"Nasz zamek o czterech piętrach, z czterema narożnikami, otoczony rowem pełnym wody, z mostem zwodzonym, w kraju skalistym i wśród lasów położony" - czytamy w "Dzienniku Franciszki Krasińskiej" Klementyny z Tańskich Hoffmanowej.
Franciszka Krasińska, księżna kurlandzka, żona pretendenta do tronu polskiego Karola Krystiana Wettina, syna króla Augusta III, urodziła się w Maleszowej. Tu w dzieciństwie bawiła się z Kazimierzem Puławskim, który później podkochiwał się w niej.
Franciszka Krasińska, księżna kurlandzka, żona pretendenta do tronu polskiego Karola Krystiana Wettina, syna króla Augusta III, urodziła się w Maleszowej. Tu w dzieciństwie bawiła się z Kazimierzem Puławskim, który później podkochiwał się w niej.
Kilkadziesiąt piwnic w jednym miejscu zobaczyć można na niewielkim wzgórzu w Pierzchnicy. Najstarsze powstały już prawdopodobnie ponad 200 lat temu.
Dlaczego mieszkańcy Pierzchnicy budowali swoje piwnice nie pod domami czy koło nich, a z dala od gospodarstw? Zmusiły ich do tego warunki terenowe. To dawne miasto położone jest w dolinie, a wysoki poziom wód gruntowych i piaszczyste podłoże uniemożliwiały podpiwniczenie domów. Dlatego postanowili zbudować swoje piwnice na niewielkim wzgórzu nad rzeczką. Służyły głównie do przechowywania ziemniaków, a także warzyw i owoców.
Dlaczego mieszkańcy Pierzchnicy budowali swoje piwnice nie pod domami czy koło nich, a z dala od gospodarstw? Zmusiły ich do tego warunki terenowe. To dawne miasto położone jest w dolinie, a wysoki poziom wód gruntowych i piaszczyste podłoże uniemożliwiały podpiwniczenie domów. Dlatego postanowili zbudować swoje piwnice na niewielkim wzgórzu nad rzeczką. Służyły głównie do przechowywania ziemniaków, a także warzyw i owoców.
Więcej artykułów…
Strona 1 z 16
Uwaga: Publikując komentarz, wyrażasz zgodę na Regulamin Serwisu i akceptujesz zasady przetwarzania danych osobowych opisane w Polityce Prywatności.
Nick, treść komentarza i Twój adres IP są przetwarzane zgodnie z RODO w celu moderacji i bezpieczeństwa Serwisu.