Odkrywamy Świętokrzyskie - Gnojno
To wieś o długiej i bogatej historii. Należała niegdyś do rodu Gnoińskich, a później do Lanckorońskich, Rupniewskich i Łuniewskich.
Pierwszy kościół w Gnojnie zniszczyli Tatarzy po krwawej bitwie z rycerstwem małopolskim, która rozegrała się 18 marca 1241 roku na polach między pobliskimi wsiami Glinką i Skadlą.
Pierwszy kościół w Gnojnie zniszczyli Tatarzy po krwawej bitwie z rycerstwem małopolskim, która rozegrała się 18 marca 1241 roku na polach między pobliskimi wsiami Glinką i Skadlą.
W 1336 roku wieś miała kościół, w którym plebanem był Gosław. Murowaną świątynię wzniesiono, jak czytamy w przewodniku Leszka Cmocha "Busko-Zdrój i okolice", z kamiennych ciosów w 1470 roku, w miejscu dawnego grodziska. W następnych stuleciach była wielokrotnie przebudowywana. Obecnie jest to kościół barokowy z dwoma późnobarokowymi kaplicami - Matki Boskiej Pocieszenia i Matki Boskiej Różańcowej. Ołtarz główny zdobi sześć korynckich kolumn. Między nimi znajdują się rzeźby świętych, a pośrodku rzeźba Chrystusa na krzyżu, na tle Jerozolimy. Na południowej ścianie prezbiterium zwraca uwagę obraz św. Franciszka z czaszką, przypisywany Szymonowi Czechowiczowi, XVIII-wiecznemu malarzowi, którego dzieła znajdują się w kościołach Krakowa, Warszawy i Wilna.
Główną nawę od kaplic oddzielają wysokie arkady z falistymi gzymsami. W północnej kaplicy zwraca uwagę duży obraz Chrystusa Ukrzyżowanego z drugiej połowy XVII wieku. Na ścianie południowej znajdują się liczne tablice epitafijne księży i dziedziców Gnojna.
Przy kościele rosną stare lipy. Od północnej strony stoi gotycka kostnica z ostrołukowym okienkiem. Od południa, w murze okalającym przykościelny plac, znajdują się kapliczki Drogi Krzyżowej. Wiszą w nich obecnie krzyże.
Plac kościelny połączony jest mostkiem ze starą plebanią. Biegnąca dołem droga prowadzi do barokowej figury św. Jana Nepomucena, a dalej do parku z dawnym dworem obronnym, wzniesionym w XVI wieku, później wielokrotnie przebudowywanym.
"Miejscowy dwór, dawniej zamkiem zwany (castellum), piętrowy, w czworobok zbudowany, z podwórkiem we środku, szkarpami zewnątrz wzmocniony, ze sklepionemi sieniami, posiada cenne archiwum w XV w. piękne zbiory muzealne, piękną bibliotekę z rzadkiemi i cennymi okazami" - pisał przed prawie wiekiem ksiądz Jan Wiśniewski w "Historycznym opisie kościołów, miast, zabytków i pamiątek w Stopnickiem".
Część tych bogatych zbiorów trafiła do Muzeum Narodowego i Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Kielcach. Upomnieli się o nie spadkobiercy z rodu Łuniewskich i wygrali proces o zwrot około 200 woluminów, w tym kilkudziesięciu starodruków.
Sam dwór, nie tylko zamkiem, ale także pałacem zwany, stanowi obecnie siedzibę domu pomocy społecznej. W otaczającym go parku zachowały się jeszcze ślady fosy i wałów.
Jak tam trafić
Gnojno to siedziba gminy w powiecie buskim. Położone jest przy drodze wojewódzkiej 765 Chmielnik-Szydłów.
Janusz Kędracki
