Odkrywamy Świętokrzyskie - Pawłowice
"Pawłowice w wiekach średnich należały do osad wojskowych nad Mierzawą, z czasów Konrada Mazowieckiego i jako takie w posiadłości Jastrzębców stanowiły ogniwo" - czytamy w "Monografii historycznej i gospodarczej powiatu jędrzejowskiego" Seweryna Borkiewicza i Zygmunta Linowskiego (Kielce 1937).
I dalej, że nazwa wsi pochodzi od imienia Paweł, których nie brakowało w rodzinie Kościeniów. Zofia Kościeniówna z pobliskiego Sędziszowa wyszła za sławnego Mikołaja Reja z Nagłowic. Ich syn Andrzej jako dziedzic Pawłowic miał - jak dowiadujemy się z monografii - "różne sprawy z proboszczem sędziszowskim".
I dalej, że nazwa wsi pochodzi od imienia Paweł, których nie brakowało w rodzinie Kościeniów. Zofia Kościeniówna z pobliskiego Sędziszowa wyszła za sławnego Mikołaja Reja z Nagłowic. Ich syn Andrzej jako dziedzic Pawłowic miał - jak dowiadujemy się z monografii - "różne sprawy z proboszczem sędziszowskim".
W XVIII wieku wieś stała się własnością rodu Oraczewskich herbu Szreniawa. Należała m.in. do Stanisława Oraczewskiego (1707-1772), pułkownika wojsk koronnych i starosty rogowskiego, współfundatora kościoła św. Piotra i Pawła w Sędziszowie. Jego syn Feliks należał do czołowych postaci polskiego oświecenia. Pisał wiersze i komedie wyśmiewające wady szlacheckie. Jego sztuka "Pieniacz" miała w 1775 roku 16 przedstawień w teatrze warszawskim. Feliks Oraczewski (1739-1799) był także dyplomatą i członkiem Komisji Edukacji Narodowej. W 1786 roku objął na cztery lata, po Hugonie Kołłątaju, stanowisko rektora Szkoły Głównej Koronnej w Krakowie, czyli Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Młodszy brat Feliksa - Ignacy, dziedzic Pawłowic oraz sąsiednich Boleścic i Piołunki, był m.in. posłem na Sejm Czteroletni. W 1875 roku Pawłowice kupił Stefan Chwalibóg. Jego syn Władysław zbudował w 1892 roku murowano-drewniany pałac i założył wokół niego rozległy park w angielskim stylu. Upominał się także o wprowadzenie języka polskiego do szkół i administracji.
Pałac bieli się obecnie wśród drzew na niewielkim wzgórzu. W czasie okupacji organizowano w nim tajne nauczanie w zakresie gimnazjum i liceum. W pierwszych latach po wojnie był siedzibą Uniwersytetu Ludowego, który założył i prowadził pedagog, publicysta i pisarz Waldemar Babinicz. Od lat 50. ubiegłego wieku w pałacu mieści się szkoła podstawowa nosząca obecnie imię gen. Franciszka Okulickiego "Niedźwiadka", ostatniego dowódcy Armii Krajowej.
Budynek z czterokolumnowym gankiem od południa i obszerną werandą od północy utrzymany jest w dobrym stanie. Wewnątrz zachowały się stiukowe dekoracje na sufitach, a także piękne piece kaflowe w służących obecnie jako klasy pokojach.
Kilkadziesiąt metrów na południe od pałacu zwraca uwagę niewysoki kopiec ziemny, na którym rosną akacje. Stanowi część parku, z którego dawni właściciele nie byliby dziś z pewnością dumni. Nie ma już dworskich stawów, tylko resztki zostały z ogrodzenia. Wśród starych drzew i na parkowych alejach pełno chwastów, dziko rosnących krzewów i drzewek..
Po drugiej stronie drogi do Sędziszowa, naprzeciw zespołu parkowo-pałacowego, zwraca uwagę żelazny krzyż na bielonym postumencie z napisem: "Pamiątka niespodziewanego zgonu ŚP. Romualda Russockiego pod Młynem Krzelowskim d. 31 stycznia 1864".
Jak tam trafić
Pawłowice położone są koło Sędziszowa nad rzeką Mierzawą. Dojechać tam najłatwiej od drogi krajowej nr 7, skręcając w Mierzawie na Sędziszów, a następnie w Zagajach w prawo przez przejazd kolejowy. Dwór i park położone są w pobliżu głównej drogi przez wieś.
Młodszy brat Feliksa - Ignacy, dziedzic Pawłowic oraz sąsiednich Boleścic i Piołunki, był m.in. posłem na Sejm Czteroletni. W 1875 roku Pawłowice kupił Stefan Chwalibóg. Jego syn Władysław zbudował w 1892 roku murowano-drewniany pałac i założył wokół niego rozległy park w angielskim stylu. Upominał się także o wprowadzenie języka polskiego do szkół i administracji.
Pałac bieli się obecnie wśród drzew na niewielkim wzgórzu. W czasie okupacji organizowano w nim tajne nauczanie w zakresie gimnazjum i liceum. W pierwszych latach po wojnie był siedzibą Uniwersytetu Ludowego, który założył i prowadził pedagog, publicysta i pisarz Waldemar Babinicz. Od lat 50. ubiegłego wieku w pałacu mieści się szkoła podstawowa nosząca obecnie imię gen. Franciszka Okulickiego "Niedźwiadka", ostatniego dowódcy Armii Krajowej.
Budynek z czterokolumnowym gankiem od południa i obszerną werandą od północy utrzymany jest w dobrym stanie. Wewnątrz zachowały się stiukowe dekoracje na sufitach, a także piękne piece kaflowe w służących obecnie jako klasy pokojach.
Kilkadziesiąt metrów na południe od pałacu zwraca uwagę niewysoki kopiec ziemny, na którym rosną akacje. Stanowi część parku, z którego dawni właściciele nie byliby dziś z pewnością dumni. Nie ma już dworskich stawów, tylko resztki zostały z ogrodzenia. Wśród starych drzew i na parkowych alejach pełno chwastów, dziko rosnących krzewów i drzewek..
Po drugiej stronie drogi do Sędziszowa, naprzeciw zespołu parkowo-pałacowego, zwraca uwagę żelazny krzyż na bielonym postumencie z napisem: "Pamiątka niespodziewanego zgonu ŚP. Romualda Russockiego pod Młynem Krzelowskim d. 31 stycznia 1864".
Jak tam trafić
Pawłowice położone są koło Sędziszowa nad rzeką Mierzawą. Dojechać tam najłatwiej od drogi krajowej nr 7, skręcając w Mierzawie na Sędziszów, a następnie w Zagajach w prawo przez przejazd kolejowy. Dwór i park położone są w pobliżu głównej drogi przez wieś.
Janusz Kędracki
