Odkrywamy Świętokrzyskie - Stara Olszówka
Gdy mieszkał tu Jan Chryzostom Pasek, wieś była w granicach województwa krakowskiego. A trafił do Olszówki przez przypadek, a właściwie przez matrymonialną pomyłkę...
Po wystąpieniu z wojska ten pochodzący spod Rawy Mazowieckiej szlachcic postanowił się ożenić i ustatkować. I raczej nie planował szukać szczęścia w Małopolsce. Jak czytamy w jego sławnych "Pamiętnikach", stręczono mu dwie kandydatki - pannę Śladkowską, dziedziczkę wsi Boża Wola na ziemi sochaczewskiej, oraz Radoszowską. "Bardziej mi się serce chwytało Śladkowskiej, bo tam o jej wiosce powiedali, że nie tylko pszenica, ale i cybula w polu na kożdym zagonie, gdzie ją wsiejesz, urodzi się, a mnie też bardziej apetyt pociągał ad pinguem glaebam [do tłustej roli - red.] niżeli do gołych piniędzy" - pisał.
Po wystąpieniu z wojska ten pochodzący spod Rawy Mazowieckiej szlachcic postanowił się ożenić i ustatkować. I raczej nie planował szukać szczęścia w Małopolsce. Jak czytamy w jego sławnych "Pamiętnikach", stręczono mu dwie kandydatki - pannę Śladkowską, dziedziczkę wsi Boża Wola na ziemi sochaczewskiej, oraz Radoszowską. "Bardziej mi się serce chwytało Śladkowskiej, bo tam o jej wiosce powiedali, że nie tylko pszenica, ale i cybula w polu na kożdym zagonie, gdzie ją wsiejesz, urodzi się, a mnie też bardziej apetyt pociągał ad pinguem glaebam [do tłustej roli - red.] niżeli do gołych piniędzy" - pisał.
Do Olszówki trafił za sprawą Jędrzeja Remiszowskiego, męża jego stryjecznej siostry, który "począł mi raić rodzoną swoję, Remiszowską z domu, Stanisława Remiszowskiego córkę, i namawiał mię, żeby jechać w Krakowskie, poznać się tantummodo [tylko - red.], a potym dopieroż, jeżeli się będzie zdała ta okazyja, dopiero o dalszych terminach consulere [radzić - red.]".
I postanowił 31-letni wówczas Pasek pojechać, przyjrzeć się dzierżawiącej Olszówkę i sąsiednie Brzeście wdowie z sześciorgiem dzieci, a jeśli nie będzie mu pasowała, wrócić do Śladkowskiej. Przybył tam ze swoim wujem, ale bez muzyki, "żeby się to nie znaczyło, że w komendy". Ponieważ jednak "strona gospodarza poczęła się przymawiać o muzykę", posłał po nią do pobliskiego Wodzisławia. I ruszyli w taniec. Gdy wuj zapytał, czy mu się ta wdowa podoba, odpowiedział: "Bardzo mi się jej serce chwyciło". Nie wiadomo dokładnie, czy pod wpływem tego uczucia, czy może wypitych trunków, ale uznał, że "nie ma nad 30 lat", a dopiero "potym doszedł", że miała już 46 lat. Kilka dni później ślubowali już sobie miłość i wierność dozgonną w kościele w sąsiednich Mieronicach.
W następnym roku Paskowie opuścili Olszówkę i przenieśli się do wydzierżawionych Miławczyc (obecnie gmina Czarnocin), a potem mieszkali w należącym do Anny Smogorzowie (między Buskiem a Stopnicą), Skrzypiowie pod Pińczowem, by w końcu na 11 lat osiąść w Olszówce.
To w tej wsi położonej nad rzeczką Mozgawą miał Pasek oswojoną wydrę, której przymioty i sława szeroko były znane w Rzeczypospolitej. Do tego stopnia, że sam król Jan III Sobieski zapragnął ją mieć u siebie i wysłał w tym celu pana Straszewskiego. Jego wizytę gospodarz Olszówki tak opisał: „Jużem ją musiał prezentować, a że jej nie było w domu i tam się gdzieś włóczyła po stawach, napiwszy się wódki, wyszliśmy na łąki. Począłem ją wołać jej przezwiskiem, bo się Robakiem nazywała; wyszła mokra z trzciny, poczęła się koło mnie łasić, a potym i poszła za nami do izby. Zdumiał się Straszewski i mówi: «A dla Boga! jakże to król tego nie ma kochać, kiedy to tak łaskawe! » - Odpowiem ja: «To Waść same tylko łaskawość widzisz i chwalisz; ale dopiero bardziej chwalić będziesz, kiedy obaczysz cnoty ». Poszliśmy nad staw; stanąwszy na grobli, i mówię: «Robak! trzeba mi ryb dla gości, hul w wodę! » Wydra poszła, wyniosła najpierwej płocicę; drugi raz kazałem: wyniosła szczupaka małego; trzeci raz wyniosła półmiskowego szczupaka, trochę tylko na karku obraziwszy. Straszewski się za głowę porwał: «Dla Boga! co to ja widzę! » - Mówię tedy: «Każesz Waść więcej nosić? Bo ona poto będzie nosiła, poko mi nie będzie zadosyć; i trzeba ryb cebra, nanosi ona, bo ją sieć nic nie kosztuje »”.
W miejscu, gdzie ponad 300 lat temu miał stać dworek Anny Remiszowskiej, primo voto Łąckiej, duo voto Paskowej, znajduje się dziś murowana kaplica. Po drugiej stronie drogi w 1991 roku Towarzystwo Przyjaciół Wodzisławia ustawiło na betonowym cokole bryłę piaskowca z tablicą pamiątkową z napisem: "W latach 1667-1688 mieszkał tu i tworzył Jan Chryzostom Pasek".
Pasek lubił dobrą zabawę, alkohol, brał udział w awanturach, często procesował się z sąsiadami. A Olszówkę musiał opuścić po przegranym sporze z Myszkowskimi.
Kilkadziesiąt metrów na północ od tego pomnika płynie wśród gęstych zarośli Mozgawa, nad którą zapewne spacerował ze swoją wydrą. Stawów, w których łowiła opisywane ryby, dziś już w Olszówce nie ma. Blisko jednego mostków na rzeczce jest tylko niewielka sadzawka, w której pływają kaczki i gęsi.
Jak tam trafić
Do Starej Olszówki dojechać można z Wodzisławia przez Świątniki, drogą wzdłuż rzeki Mozgawy, lub przez Mieronice. Tablica upamiętniająca Jana Chryzostoma Paska znajduje się między posesjami nr 33 i 36.
I postanowił 31-letni wówczas Pasek pojechać, przyjrzeć się dzierżawiącej Olszówkę i sąsiednie Brzeście wdowie z sześciorgiem dzieci, a jeśli nie będzie mu pasowała, wrócić do Śladkowskiej. Przybył tam ze swoim wujem, ale bez muzyki, "żeby się to nie znaczyło, że w komendy". Ponieważ jednak "strona gospodarza poczęła się przymawiać o muzykę", posłał po nią do pobliskiego Wodzisławia. I ruszyli w taniec. Gdy wuj zapytał, czy mu się ta wdowa podoba, odpowiedział: "Bardzo mi się jej serce chwyciło". Nie wiadomo dokładnie, czy pod wpływem tego uczucia, czy może wypitych trunków, ale uznał, że "nie ma nad 30 lat", a dopiero "potym doszedł", że miała już 46 lat. Kilka dni później ślubowali już sobie miłość i wierność dozgonną w kościele w sąsiednich Mieronicach.
W następnym roku Paskowie opuścili Olszówkę i przenieśli się do wydzierżawionych Miławczyc (obecnie gmina Czarnocin), a potem mieszkali w należącym do Anny Smogorzowie (między Buskiem a Stopnicą), Skrzypiowie pod Pińczowem, by w końcu na 11 lat osiąść w Olszówce.
To w tej wsi położonej nad rzeczką Mozgawą miał Pasek oswojoną wydrę, której przymioty i sława szeroko były znane w Rzeczypospolitej. Do tego stopnia, że sam król Jan III Sobieski zapragnął ją mieć u siebie i wysłał w tym celu pana Straszewskiego. Jego wizytę gospodarz Olszówki tak opisał: „Jużem ją musiał prezentować, a że jej nie było w domu i tam się gdzieś włóczyła po stawach, napiwszy się wódki, wyszliśmy na łąki. Począłem ją wołać jej przezwiskiem, bo się Robakiem nazywała; wyszła mokra z trzciny, poczęła się koło mnie łasić, a potym i poszła za nami do izby. Zdumiał się Straszewski i mówi: «A dla Boga! jakże to król tego nie ma kochać, kiedy to tak łaskawe! » - Odpowiem ja: «To Waść same tylko łaskawość widzisz i chwalisz; ale dopiero bardziej chwalić będziesz, kiedy obaczysz cnoty ». Poszliśmy nad staw; stanąwszy na grobli, i mówię: «Robak! trzeba mi ryb dla gości, hul w wodę! » Wydra poszła, wyniosła najpierwej płocicę; drugi raz kazałem: wyniosła szczupaka małego; trzeci raz wyniosła półmiskowego szczupaka, trochę tylko na karku obraziwszy. Straszewski się za głowę porwał: «Dla Boga! co to ja widzę! » - Mówię tedy: «Każesz Waść więcej nosić? Bo ona poto będzie nosiła, poko mi nie będzie zadosyć; i trzeba ryb cebra, nanosi ona, bo ją sieć nic nie kosztuje »”.
W miejscu, gdzie ponad 300 lat temu miał stać dworek Anny Remiszowskiej, primo voto Łąckiej, duo voto Paskowej, znajduje się dziś murowana kaplica. Po drugiej stronie drogi w 1991 roku Towarzystwo Przyjaciół Wodzisławia ustawiło na betonowym cokole bryłę piaskowca z tablicą pamiątkową z napisem: "W latach 1667-1688 mieszkał tu i tworzył Jan Chryzostom Pasek".
Pasek lubił dobrą zabawę, alkohol, brał udział w awanturach, często procesował się z sąsiadami. A Olszówkę musiał opuścić po przegranym sporze z Myszkowskimi.
Kilkadziesiąt metrów na północ od tego pomnika płynie wśród gęstych zarośli Mozgawa, nad którą zapewne spacerował ze swoją wydrą. Stawów, w których łowiła opisywane ryby, dziś już w Olszówce nie ma. Blisko jednego mostków na rzeczce jest tylko niewielka sadzawka, w której pływają kaczki i gęsi.
Jak tam trafić
Do Starej Olszówki dojechać można z Wodzisławia przez Świątniki, drogą wzdłuż rzeki Mozgawy, lub przez Mieronice. Tablica upamiętniająca Jana Chryzostoma Paska znajduje się między posesjami nr 33 i 36.
Janusz Kędracki
