Odkrywamy Świętokrzyskie - Żarczyce Duże
30 września 1700 roku w tej wsi urodził się Stanisław Konarski, jeden z prekursorów polskiego oświecenia, założyciel Collegium Nobilium, autor dzieła "O skutecznym rad sposobie". Za zasługi dla ojczyzny król Stanisław August Poniatowski uhonorował go medalem "Sapere auso" ("Temu, który odważył się być mądrym").
Wieś, która przed wiekami nosiła nazwę Żarczyce Większe, wniosła w posagu Jerzemu Konarskiemu herbu Gryf druga żona - Helena z Czermińskich. Ich syn Franciszek Hieronim, który po wstąpieniu do zakonu pijarów przyjął imię Stanisław, został ochrzczony w kościele w pobliskich Złotnikach. W Żarczycach długo nie mieszkał. Już jako niespełna dziesięcioletni chłopiec trafił do szkoły pijarskiej w Piotrkowie, a potem poszedł śladem dwóch starszych braci i został zakonnikiem. Studiował m.in. w Rzymie. Był jednym z najbardziej światłych umysłów Rzeczypospolitej XVIII wieku. Pisał wiersze, w publicystyce krytykował liberum veto, przeciwstawiał się ingerencji Rosji i Prus w wewnętrzne sprawy państwa i reformował szkolnictwo, wprowadzając do programu nauczania m.in. naukę języków nowożytnych, geografii, filozofii, historii i fizyki.
Wieś, która przed wiekami nosiła nazwę Żarczyce Większe, wniosła w posagu Jerzemu Konarskiemu herbu Gryf druga żona - Helena z Czermińskich. Ich syn Franciszek Hieronim, który po wstąpieniu do zakonu pijarów przyjął imię Stanisław, został ochrzczony w kościele w pobliskich Złotnikach. W Żarczycach długo nie mieszkał. Już jako niespełna dziesięcioletni chłopiec trafił do szkoły pijarskiej w Piotrkowie, a potem poszedł śladem dwóch starszych braci i został zakonnikiem. Studiował m.in. w Rzymie. Był jednym z najbardziej światłych umysłów Rzeczypospolitej XVIII wieku. Pisał wiersze, w publicystyce krytykował liberum veto, przeciwstawiał się ingerencji Rosji i Prus w wewnętrzne sprawy państwa i reformował szkolnictwo, wprowadzając do programu nauczania m.in. naukę języków nowożytnych, geografii, filozofii, historii i fizyki.
Ksiądz Stanisław Konarski zmarł 3 sierpnia 1773 roku, pochowany został w kościele pijarskim w Warszawie. Ignacy Krasicki napisał na jego cześć takie epitafium:
"Ten, co pierwszy zdziczałe ciął gałęzie wzniosłe,/ I śmiał ścieżki odkopać wiekami zarosłe,/ Co nauki, co miłość kraju wzniósł i krzepił,/ W cieniu laurów spoczywa, które sam zaszczepił".
Pamięć tego wybitnego Polaka kultywuje Stowarzyszenie im. ks. Stanisława Hieronima Konarskiego. Podczas obchodów 300. rocznicy jego urodzin przed kościołem w Żarczycach Dużych odsłonięto granitowy obelisk z tablicą z brązu. Wytyczony też został niebieski szlak turystyczny imienia Konarskiego, który prowadzi do wspomnianego pomnika.
Kościół, przed którym stoi pomnik, jest nową budowlą. Został poświęcony w 1979 roku. Znajduje się kilkaset metrów na południowy zachód od zabudowań wsi. Przy głównej drodze przez Żarczyce stoją dwie białe figury i kapliczka z czerwonej cegły z bielonymi fugami. Wjeżdżających od strony Oksy wita krzyż z datą 1952 na kamiennej podstawie, otoczony kilkoma drzewami, a od strony Małogoszcza - biały krzyż z zatartym już napisem, w cieniu dwóch akacji. W środku wsi stoi natomiast, także w cieniu drzew, kapliczka z datą 1934. Naprzeciw niej rozpoczyna się droga prowadząca do lasu. Na jego skraju znajduje się niewielki cmentarz wojenny z I wojny światowej, ogrodzony drewnianym płotem. W kilku mogiłach z metalowym i drewnianymi krzyżami spoczywa 52 żołnierzy armii niemieckiej poległych w latach 1914-1915.
W artykule wykorzystałem informacje zawarte w przewodniku "Jedlnica - Bolmin - Bocheniec - Żarczyce. Szlak im. ks. Stanisława Hieronima Konarskiego" (Kielce - Żarczyce 2002).
Jak tam trafić
Do Żarczyc Dużych najłatwiej dojechać od drogi Małogoszcz - Jędrzejów, skręcając w Mieronicach w kierunku Oksy, ewentualnie w Lipnicy na Złotniki i dalej przez Wygnanów. Można też dojść niebieskim szlakiem turystycznym im. ks. Stanisława Hieronima Konarskiego, który zaczyna się na przystanku PKS w Jedlnicy przy drodze Kielce - Małogoszcz, a następnie prowadzi przez Bolmin i Małogoszcz.
"Ten, co pierwszy zdziczałe ciął gałęzie wzniosłe,/ I śmiał ścieżki odkopać wiekami zarosłe,/ Co nauki, co miłość kraju wzniósł i krzepił,/ W cieniu laurów spoczywa, które sam zaszczepił".
Pamięć tego wybitnego Polaka kultywuje Stowarzyszenie im. ks. Stanisława Hieronima Konarskiego. Podczas obchodów 300. rocznicy jego urodzin przed kościołem w Żarczycach Dużych odsłonięto granitowy obelisk z tablicą z brązu. Wytyczony też został niebieski szlak turystyczny imienia Konarskiego, który prowadzi do wspomnianego pomnika.
Kościół, przed którym stoi pomnik, jest nową budowlą. Został poświęcony w 1979 roku. Znajduje się kilkaset metrów na południowy zachód od zabudowań wsi. Przy głównej drodze przez Żarczyce stoją dwie białe figury i kapliczka z czerwonej cegły z bielonymi fugami. Wjeżdżających od strony Oksy wita krzyż z datą 1952 na kamiennej podstawie, otoczony kilkoma drzewami, a od strony Małogoszcza - biały krzyż z zatartym już napisem, w cieniu dwóch akacji. W środku wsi stoi natomiast, także w cieniu drzew, kapliczka z datą 1934. Naprzeciw niej rozpoczyna się droga prowadząca do lasu. Na jego skraju znajduje się niewielki cmentarz wojenny z I wojny światowej, ogrodzony drewnianym płotem. W kilku mogiłach z metalowym i drewnianymi krzyżami spoczywa 52 żołnierzy armii niemieckiej poległych w latach 1914-1915.
W artykule wykorzystałem informacje zawarte w przewodniku "Jedlnica - Bolmin - Bocheniec - Żarczyce. Szlak im. ks. Stanisława Hieronima Konarskiego" (Kielce - Żarczyce 2002).
Jak tam trafić
Do Żarczyc Dużych najłatwiej dojechać od drogi Małogoszcz - Jędrzejów, skręcając w Mieronicach w kierunku Oksy, ewentualnie w Lipnicy na Złotniki i dalej przez Wygnanów. Można też dojść niebieskim szlakiem turystycznym im. ks. Stanisława Hieronima Konarskiego, który zaczyna się na przystanku PKS w Jedlnicy przy drodze Kielce - Małogoszcz, a następnie prowadzi przez Bolmin i Małogoszcz.
Janusz Kędracki
