Odkrywamy Świętokrzyskie - Strożyska
Na kościele w Strożyskach znajdują się najstarsze w Polsce zegary słoneczne. Pochodzą z XIV wieku i niewiele z nich już zostało, trzeba więc dokładnie się wpatrywać, aby zauważyć ich resztki.
Parafia w Strożyskach istniała już prawdopodobnie w XII wieku. Kościół pod wezwaniem Wszystkich Świętych, który stoi w środku wsi na niewielkim wzniesieniu, jest trochę młodszy. Zbudował go w 1378 roku z białego kamienia rycerz Michałko, który był właścicielem Strożysk. Gotycka świątynia została powiększona pod koniec XIX wieku. Dobudowano wówczas obszerne kaplice Matki Boskiej i Pana Jezusa oraz prezbiterium. Ze średniowiecznej budowli zachowała się nawa, do której od zachodu przylega wysoka, kwadratowa, czterokondygnacyjna wieża. Miała niegdyś znaczenie obronne, o czym świadczą zachowane do dziś otwory strzelnicze. W niej także umieszczone są ostrołukowe portale, przez które wchodzimy do kościoła. Nad wejściem od północnej strony widnieje wyrzeźbiony w kamieniu herb Półkozic. Na wewnętrznej ścianie wieży zachowała się tablica z gotyckim napisem informującym o roku powstania kościoła.
Parafia w Strożyskach istniała już prawdopodobnie w XII wieku. Kościół pod wezwaniem Wszystkich Świętych, który stoi w środku wsi na niewielkim wzniesieniu, jest trochę młodszy. Zbudował go w 1378 roku z białego kamienia rycerz Michałko, który był właścicielem Strożysk. Gotycka świątynia została powiększona pod koniec XIX wieku. Dobudowano wówczas obszerne kaplice Matki Boskiej i Pana Jezusa oraz prezbiterium. Ze średniowiecznej budowli zachowała się nawa, do której od zachodu przylega wysoka, kwadratowa, czterokondygnacyjna wieża. Miała niegdyś znaczenie obronne, o czym świadczą zachowane do dziś otwory strzelnicze. W niej także umieszczone są ostrołukowe portale, przez które wchodzimy do kościoła. Nad wejściem od północnej strony widnieje wyrzeźbiony w kamieniu herb Półkozic. Na wewnętrznej ścianie wieży zachowała się tablica z gotyckim napisem informującym o roku powstania kościoła.
Najciekawsza w jego wnętrzu jest nawa z potężnym filarem podtrzymującym sklepienie żebrowo-krzyżowe. Dzieli on ją jakby na dwie części i sprawia wrażenie, że jesteśmy w dwunawowej świątyni. Na zwornikach tego sklepienia budowniczowie wyrzeźbili gwiazdy, kwiat, słońce i głowę ludzką.
Cenną pamiątkę pozostawili też na południowej zewnętrznej ścianie kościoła. Na filarze tej najstarszej części budowli ledwie już widoczne są zarysy tarczy dwóch zegarów słonecznych. - Uchodzą za najstarsze w Polsce, choć są bardzo prymitywne - informuje Maciej Przypkowski, dyrektor Muzeum im. Przypkowskich w Jędrzejowie, które może się pochwalić jedną z największych na świecie kolekcji zegarów słonecznych.
Z zegarów w Strożyskach, a właściwie ich fragmentów, nie da się już dziś odczytać godzin. Nie zachowały się w nich bowiem gnomony, czyli pręty, których cień wskazywał odpowiednie cyfry. Dyrektor jędrzejowskiego muzeum jest zdania, że i przed wiekami nie służyły dobrze jako czasomierze, ponieważ zostały wykonane niezgodnie z zasadami gnomoniki. Prawdopodobnie powstały wraz z kościołem, czyli około 1378 roku. - Papież Sabinianus na początku VII wieku wydał bullę, że na każdym kościele ma się znaleźć zegar, oczywiście słoneczny. Nie było fachowca, więc tarcze zostały prymitywnie wyryte dla odfajkowania problemu - uważa Maciej Przypkowski.
Na północnej ścianie kościoła zobaczyć można bardziej współczesne niż tarcze zegarów słonecznych pamiątki - liczne ślady po kulach z ostatniej wojny.
Jak tam trafić
Strożyska to wieś w gminie Nowy Korczyn. Położona jest przy drodze Wiślica - Nowy Korczyn. Przebiega przez nią zielony szlak turystyczny Grochowiska - Wiślica.
Janusz Kędracki
