Odkrywamy Świętokrzyskie - Ruda Maleniecka

W tej położonej nad rzeką Czarną wsi powstała przed wiekiem pierwsza na ziemiach polskich doświadczalna stacja rybacka. Tam też po raz pierwszy spotkali się poeci Leopold Staff i Julian Tuwim. Nie na rybach wprawdzie, ale nie bez ich udziału...

Organizatorem i pierwszym kierownikiem otwartej w 1912 roku Biologicznej Stacji Doświadczalnej Rybackiej w Rudzie Malenieckiej był Franciszek Staff. To młodszy brat Leopolda, wybitny ichtiolog, profesor i rektor Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Kierowana przez niego w Rudzie stacja była jedną z pierwszych tego typu placówek naukowo-badawczych w Europie. W kilkunastu stawach doświadczalnych prowadzono hodowlę rasowego karpia, a także produkcję narybku ryb drapieżnych jak sandacz czy okoń.

Latem 1913 roku Leopold Staff wybrał sobie położoną wśród lasów Rudę za miejsce wakacyjnego wypoczynku. I tam właśnie odwiedził go 17-letni wówczas gimnazjalista Julian Tuwim, który mieszkał w Łodzi. Do Końskich przyjechał pociągiem. Co do tego, jak pokonał drogę do Rudy, nie ma pewności. Być może pieszo, a być może wynajętą podwodą.

Tuwim, który tworzył dopiero swoje młodzieńcze wiersze, nie przyjechał jednak do Rudy przypadkowo. Ze sławnym już poetą Staffem nawiązał bowiem wcześniej kontakt korespondencyjny. Ich pierwsze spotkanie zapoczątkowało kilkudziesięcioletnią przyjaźń.

A odbyło się ono w dworku, którego gospodarzem był wówczas Felicjan Jankowski, fundator stacji rybackiej. Pochodzący z końca XVIII w. budynek był wielokrotnie przebudowywany, m.in. przed Tadeusza Bocheńskiego, właściciela Rudy od 1835 roku. Uczynił on z tej wsi ważny ośrodek przemysłu hutniczego. Zbudował dwie pudlingarnie, w których przerabiano surówkę na żelazo kowalne, walcownię i topornię. Do dziś zachowało się kilka budynków gospodarczych i neoromańska kaplica Zwiastowania NMP z 1848 roku. Korzystnie wyróżnia się na tle stojącego obok współczesnego kościoła parafialnego.

W pobliżu w starym parku znajduje się wspomniany już dworek. Jest obecnie siedzibą nadleśnictwa i nie bardzo przypomina szlacheckiej rezydencji. O jego dawnej świetności świadczą ozdobne elementy, odlane i wykute w miejscowych zakładach metalowych.

Po dawnej stacji rybackiej został m.in. wzniesiony przed wiekiem budynek, w którym znajdowały się laboratoria, a na poddaszu gabinet kierownika i biblioteka. Obecnie stoi niewykorzystany. Liczne stawy w Rudzie, które zajmują w sumie około 300 hektarów, dzierżawi spółka Gospodarstwo Rybackie. Hoduje na zarybienie ryby drapieżne jak sandacz czy szczupak, których głównym odbiorcą jest Polski Związek Wędkarski. Prowadzi też produkcję karpia. Żywego można obecnie kupić w Rudzie za 7,99 zł za kilogram.

W artykule wykorzystane zostały informacje zawarte w wydawnictwie "Ziemia Konecka. Przewodnik turystyczny" pod redakcją Ryszarda Garusa i Wojciecha Paska (Kielce 2000).

Jak tam trafić

Ruda Maleniecka to siedziba gminy w powiecie koneckim. Położona jest przy drodze krajowej nr 42 Końskie-Radomsko.