Odkrywamy Świętokrzyskie - Szaniec

Kto ma Chroberz, Książ i Szaniec, może iść z królową w taniec - mawiano niegdyś. Nie bez racji, ponieważ ta niewielka obecnie wieś koło Buska była jedną z najważniejszych włości ordynacji pińczowskiej.

W XVI w. Szaniec należał do Padniewskich, później jego dziedzicami byli Piaseccy i Myszkowscy. W 1727 r. wraz z całą ordynacją przeszedł w ręce Wielopolskich, a pół wieku później jego właścicielem stał się warszawski prawnik Jan Olrycht, który nazwał się Szanieckim.

Stojący w centrum wsi kościół ma jeszcze dłuższą historię. Jak informuje łaciński napis na marmurowej płycie przy portalu od południowej strony, świątynię w 1499 r. wzniósł Krzesław z Kurozwęk, biskup włocławski. Gdy spojrzeć wyżej, widać ciekawy zegar słoneczny z napisem "Albertus Wasniowski 1599". Na ścianach zbudowanej z kamiennych ciosów świątyni można też znaleźć różnego rodzaju zapiski dokumentujące wydarzenia sprzed wieków. Od północnej strony ktoś m.in. wyrył "Z KOZAKAMI PILAWIECKA 1648" i "KOZACY RABOWALI 1657".

We wnętrzu zwracają uwagę smukłe ośmioboczne filary i krzyżowe sklepienia, w których zwornikach widnieją herby Łabędź i Poraj. W lewym bocznym ołtarzu znajduje się obraz św. Stanisława pędzla Franciszka Smuglewicza. Postać tego świętego widnieje także w późnogotyckim witrażu z około 1500 r. W głównym ołtarzu natomiast można zobaczyć jeszcze starszą rzeźbę Matki Boskiej z Dzieciątkiem.

Na skwerku już za kościelnym murem stoi kamienna figura św. Jana Nepomucena z 1810 r. Kierując się stamtąd drogą w kierunku wschodnim, dojdziemy do pozostałości podworskiego parku. Obecnie to własność prywatna, ale brama zawsze stoi otworem i można podejść do renesansowego dworu nazywanego murowańcem. Zbudowany został na przełomie XVI i XVII w. przez Padniewskich na resztkach gotyckiej budowli. "Za czasów Oleśnickich i Gnoińskich mieli tu zbór arianie, a po wygnaniu ich z kraju i wyrugowaniu ich z Chmielnika, Gnojna, Zborowa i całej tutejszej i okolicy, Margrabiowie Pińczowscy przerobili gmach na dom mieszkalny. Obecny stan gmachu ani śladu nie pokazuje, że tu przebywali dumni panowie i głośni dostojeństwy oraz bogactwem..." - pisał ksiądz Jan Wisniewski w "Historycznym opisie kościołów, miast, zabytków i pamiątek w Stopnickiem", wydanym w 1929 r. Od tego czasu niewiele się tu zmieniło.

Szaniec położony jest kilka kilometrów na północ od Buska Zdroju. Jadąc drogą krajową 73 Kielce-Tarnów, należy w Zwierzyńcu skręcić w prawo. Do wsi można też dotrzeć zielonym szlakiem turystycznym Grochowiska-Wiślica.