Odkrywamy Świętokrzyskie - Małoszyce i okolice

Na zakończenie wakacji proponujemy wycieczkę do Małoszyc, gdzie przed stu laty urodził się pisarz Witold Gombrowicz. Przy okazji warto też zatrzymać się we Wszechświętym, Podolu i Ptkanowie
 
Fakt narodzin 4 sierpnia 1904 roku światowej sławy pisarza upamiętnia w Małoszycach stojący przy drodze pomnik. To kamienna płyta z płaskorzeźbą głowy autora "Ferdydurke" autorstwa Gustawa Hadyny. Tuż za pomnikiem wysokie murowane ogrodzenie, a za nim zabudowania jednego z gospodarstw. Niewiele wskazuje, że w tym miejscu znajdował się niegdyś majątek Gombrowiczów.

Dwór jeszcze przed wojną kupili gospodarze z Krzczonowic, rozebrali go, a materiału użyli do budowy szkoły. Z zabudowań dworskich pozostały jedynie resztki czworaków i rządcówki. W pobliżu stojącej przy drodze figury Popków, którzy kupili główną część włości Gombrowiczów, zachowały się kamienne słupy z ogrodzenia dworskiego. Z dawnego parku ocałała aleja grabowa, pojedyncze okazałe drzewa i staw, nad którym bawił się mały Witold. "Przypominam sobie jak w Małoszycach zabawiałem się z chłopcami wiejskimi. Siekliśmy batami żaby" - wspominał kilkadziesiąt lat później w "Dzienniku".

W Małoszycach przyszły pisarz mieszkał do 1911 roku. Później przyjeżdżał tam głównie na wakacje. Dwór i jego otoczenie przywoływał jednak wielokrotnie w swoich utworach, m.in. w "Ferdydurke" i "Ślubie".

Kierując się z Małoszyc na północ, dotrzemy do gotyckiego kościoła we Wszechświętym. Wewnątrz znajduje się chrzcielnica z drugiej połowy XVIII wieku. Przy niej właśnie przed wiekiem ochrzczony został Witold, co odnotowano w księdze parafialnej. W prezbiterium za chrzścielnicą na drewnianej ławce siadywali podczas nabożeństw Gombrowiczowie.

Jadąc z Małoszyc na południe w stronę Opatowa mijamy wieś Podole. Przy drodze zwracają uwagę dwa stawy, którymi opiekują się członkowie Polskiego Związku Wędkarskiego. Kto ma ważną kartę wędkarską, może zarzucić wędkę. W skałkach oddalonych nieco od głównej drogi przez wieś odkryte zostały ślady dinozaurów.

Na wzgórzu, odległym około kilometra od wsi, znajduje się ciekawy kościół pod wezwaniem świętego Idziego. Za przystankiem PKS należy skręcić w utwardzoną drogę. Jedziemy płytkim wąwozem zasłoniętym po obu stronach przez bujne krzewy i drzewa. Dopiero na samej górze widać mury kościoła. Stanowi on rzadko spotykany przykład sakralnej budowli obronnej. Wzniesiony został na przełomie XIV i XV wieku, według legendy przez templariuszy. Po pożarze w 1880 roku odbudowany został na początku XX wieku. Na szczególną uwagę zasługują otaczający świątynię mur z otworami strzelniczymi, trzema basztami, z których jedna stanowi obecnie dzwonnicę, i trzema bastionami. Obwarowania te powstały w końcu XVI lub na początku XVII wieku.

Niegdyś była to wieś Ptkanów. Zostały z niej jednak tylko kościół, znajdujący się przy nim cmentarz, a także plebania z 1789 roku. Administracyjnie to część Podola. Parafia zachowała jednak nazwę Potkanów. W środę 1 września, w dniu patrona św. Idziego, odbywać się tam będzie odpust. Podczas głównej mszy o godz. 11 uczczona też zostanie pamięć ofiar II wojny światowej.

Do Małoszyc można dojechać z Opatowa (przez Lipową i Podole) lub z Ostrowca Świętokrzyskiego (przez Bodzechów, Grocholice i Wszechświęte). Pomocny przy zwiedzaniu miejsc związanych z Witoldem Gombrowiczem i jego rodziną będzie "Gębą stąd. Przewodnik Gombrowiczowski" autorstwa Zbigniewa Tyczyńskiego, wydany w tym roku przez Agencję JP.

W tekście "Mały Ojców nad Kamienną" ("GW" z 7-8 sierpnia) podaliśmy za naszym rozmówcą Zbigniewem Pękalą, że zamek w Podgrodziu nie doczekał się jeszcze naukowego opracowania. Jeden z czytelników zwrócił nam uwagę, że na jego temat pisali Janusz Kuczyński oraz Eugenia i Jerzy Fijałkowscy w Roczniku Muzeum Narodowego w Kielcach (Tom 16, Kraków 1992). Kuczyński, który ponad ćwierć wieku temu kierował pracami badawczymi w Podgrodziu, wnioskował na ich podstawie, że budowla wzniesiona została w pierwszej połowie XIV wieku przez jednego z przedstawicieli rodu Szydłowieckich. Miała to być niewielka warownia wyżynna, ale budowę przerwano po zakończeniu robót ziemnych. Prawdopodobnie dlatego, że Szydłowieccy wznieśli zamek w pobliskim Ćmielowie.