17.12.2018 Ostatnia aktualizacja 22:29, 16.12.2018

Historia miasta Skarżysko-Kamienna - I Wojna Światowa i międzywojnie

Autor:
Mirosław Stefański
Opublikowano: 18 Cze 2007
Oceń:
1 1 1 1 1
Kategoria:
Historia


Historia miasta Skarżysko-Kamienna

Cześć V - I Wojna Światowa i międzywojnie

1914

- W willi Jana Witwickiego, na Kamiennej przebywał po raz pierwszy Józef Piłsudski.
- Dla obrony interesów bytowych mieszkańców osady Kamienna, jeszcze podczas okupacji niemieckiej powołany został Komitet Obywatelski.
- Do wybuchu I Wojny Światowej istniały na terenie gminy Kamienna cztery szkoły publiczne: 2 klasowa szkoła kolejowa przy Al. Stalina, jednoklasowa szkoła męska przy ulicy Małej, jednoklasowa szkoła żeńska przy ulicy gen. Świerczewskiego i szkoła na Posadaju.
- W dniu 18 sierpnia wojska niemieckie zajmują osadę Kamienna, ale już w listopadzie wchodzą ponownie Rosjanie i sprawują władzę przez kilka kolejnych miesięcy.

1915

- Za czasów administracji rosyjskiej stacja kolejowa nosiła nazwę „Bzinek”.
- 29 października 1915 roku odbyło się pierwsze posiedzenie pedagogiczne Progimnazjum Filologicznego w Kamiennej. Kierownikiem szkoły był ks. Kazimierz Sykulski.
- W dniu 14 maja doszło do boju artyleryjskiego o stację Skarżysko. Ustawione koło Bliżyna baterie niemieckie ostrzeliwały stację, którą Rosjanie chcieli utrzymać do chwili ewakuacji.
- Przy powstałym wcześniej Komitecie Obywatelskim (kierowanym przez proboszcza parafii Bzin – księdza K. Sykulskiego) powołano Komisję Szkolną, która organizuje szkołę 3-oddziałową, rozmieszczoną początkowo w trzech różnych punktach osady. Szkoła ta nie mogła pomieścić wszystkich dzieci, wystąpiono więc do władz okupacyjnych o zorganizowanie następnej szkoły. W wyniku tych starań utworzono 4 –oddziałową Szkołę Rządową.

1916

- W gminie Kamienna zamieszkuje 5604 osób. Spadek ilości mieszkańców spowodowany został działaniami I Wojny Światowej, jak też migracją ludności żydowskiej oraz ograniczeniem miejsc pracy.
- Zlokalizowano na terenie gminy koszary oraz magazyny wojsk austriacko-niemieckich.
- Rozpoczęła działalność pierwsza szkoła średnia: 4-klasowe Gimnazjum Koedukacyjne Komitetu Obywatelskiego, mieszczące się przy ulicy Targowej. Funkcję dyrektora powierzono wielkiemu działaczowi społecznemu – Andrzejowi Bałtruszajtisowi. Pierwsze zajęcia prowadzono w wynajętej kamienicy przy ulicy Iłżeckiej (potem nazwanej Piłsudskiego, a obecnie noszącej nazwę ulicy 1 Maja) oraz przy ulicy Linijka (obecnie Podjazdowa).
- W lipcu powstaje w Kamiennej skauting męski. Przy Prywatnym Gimnazjum Koedukacyjnym (obecne II LO), utworzono najpierw samodzielny pluton, potem drużynę im. St. Staszica. Założycielami harcerstwa w gminie byli: Janusz Słoniewski, Józef W. Małowicz i St. Serafin.
- W osadzie Kamienna istniały 3 szkoły powszechne (ludowe), które zatrudniały 11 nauczycieli. W latach 1915/1916 uczęszczało do tych szkół 451 uczniów.

1917

- Władze austro-węgierskie zezwalają na otwarcie 8-klasowego gimnazjum: Gimnazjum 8-klasowego Szkoły Komitetu Obywatelskiego w Kamiennej. Szkoła nie posiadając własnego budynku – postanawia wynająć budynek przy ulicy Nowej – Teatralnej (obecnie Staszica), a władze miasta wykupują teren pod przyszłą szkołę.
- Od sierpnia, w lokalu gimnazjum organizowana jest POW.
- 5 czerwca odbyło się ostatnie posiedzenie Komitetu Obywatelskiego w Kamiennej. Jego struktury zostały rozwiązane.
- Na rogu ulicy Fabrycznej i 3-go Maja funkcjonuje Resursa.

1918

- Gmina liczy 7705 mieszkańców, w tym około 2000 pochodzenia żydowskiego.
- Od listopada w Kamiennej ma miejsce rozbrajanie Austriaków i przejmowanie władzy.
- Harcerze i gimnazjaliści zrzeszeni w POW brali czynny udział w rozbrajaniu wojsk austriackich i przyczynili się do przejęcia osady przez władze polskie 3 listopada 1918 r.
- W dniu 8 listopada Ignacy Daszyński mianuje Wacława Czaplarskiego Komisarzem Ludowym na miasteczko fabryczne Skarżysko.
- Wybrano władze gminne. Wójtem gminy Kamienna został Antoni Biernacki, ale początkowo do wyboru władz wójtostwo sprawował Teofil Garbacz.
- Wszystkie szkoły w gminie zostały upaństwowione i połączone pod wspólną nazwą: 4-klasowa Szkoła Publiczna Rozwojowa.
- Powstaje w Bzinie tartak „Ekonomia”.
- Na terenie obecnego Rynku rośnie las sosnowy.
- Zorganizowano Związek Zawodowy kolejarzy.
- Powstaje pierwsza samodzielna, żeńska drużyna harcerska.
- W tym okresie funkcjonują między innymi nazwy ulic: Mała (obecnie Rzemieślnicza), Nowa (obecnie Staszica), Linijka (Podjazdowa), Czarna Droga (Kościuszki), Leśna (Sokola), Sokola (obecnie Bankowa), Kolejowa (obecnie Niepodległości).

1919

- Ludność: 7000.
- W Kamiennej istnieją dwa szpitaliki: jeden (epidemiczny) zlokalizowany był przy zjeździe w kierunku Kamiennej w okolicach dzisiejszego wiaduktu, drugi na ulicy Zielnej.
- Powstaje prywatna 3-letnia Szkoła Techniczna, którą zakłada inż. Tadeusz Krzyżanowski. Szkoła ta następnie zostaje przekształcona na „Państwową Średnią Szkołę Techniczną Kolejową” .
- W dniu 1 lipca stacja kolejowa „Skarżysko” otrzymuje pierwszy parowóz „Jadwiga”.
- Na zebraniu w lokalu Związków Zawodowych przy Czarnej Drodze (ul. Kościuszki 40) powołano Radę Delegatów Robotniczych. Przewodniczącym został ślusarz kolejowy – Sułkowski.
- W 1919 roku z dawnego Leśnictwa Szydłowiec zostało utworzone Nadleśnictwo Państwowe Skarżysko obejmujące obecne obręby Skarżysko i Szydłowiec.
- Czteroklasową Szkołę Rozwojową przemianowano na 7-klasową Szkołę Powszechną.

1920

- Podczas zgromadzenia gminnego 23 stycznia radny A. Bałtruszajtis wystąpił z wnioskiem o rozpoczęcie starań u odpowiednich władz, by przemianować osadę na miasto.
- Wiosną 1920 r. wielu gimnazjalistów najstarszej klasy zgłosiło się ochotniczo do wojska by bronić ojczyzny w wojnie polsko - sowieckiej. Wraz z uczniami poszli na wojnę nauczyciele: Roman Dubiel, Tadeusz Bochenek, Kazimierz Szumski, ks. Roman Śmiechowski.
- Wprowadzono numerację domów na tych ulicach o ustalonych nazwach.
- Postanowiono zlikwidować szpital epidemiczny.
- Zapadła decyzja o budowie Łaźni w Kamiennej.
- Niektórzy mieszkańcy oddali na własność osadzie część gruntów, na otwarcie placu targowego. Dotąd targi odbywały się na ulicach.
- Przystąpiono do budowy hal targowych.
- W dniu 14 marca na posiedzeniu Rady Gminnej wnioskowano o przemianowanie nazwy stacji „Skarżysko” na „Kamienna”, bowiem stacja leży na terenie osady Kamienna.
- Na terenie gminy Kamienna wymienia się następujące zakłady i instytucje:
- Zakłady Żelazne i Emaliernia „Kamienna”,
- Zakłady Żelazne i Stalownia „Skarżysko”,
- Zakłady Żelazne i Emaliernia „Nowy Bzin”,
- Fabryka Żelaza Stanisława Zająca,
- Pilniczarnia i Osełczarnia Tylmana,
- Młyn parowy W. Ożdżeńskiego,
- Trzy warsztaty mechaniczne,
- Pięć warsztatów stolarskich,
- Pilnikarnia Sosnowskiego,
- Fabryka farb,
- Dwa tartaki,
- Cementownia,
- Rzeźnia Trzaskowskiego,
- Kaflarnia W. Czaplarskiego,
- Dachowczarnia,
- Okręgowy Związek Kooperatyw Kolejowych Dyrekcji Radomskiej,
- Towarzystwo Pożyczkowo - Oszczędnościowe,
- Stowarzyszenie „Pomoc”,
- Resursa rzemieślnicza,
- Stowarzyszenie robotnicze „Jedność”,
- Warsztaty szewskie,
- Ochronka,
- 7-klasowa Szkoła Powszechna, do której uczęszcza 1200 dzieci,
- Średnia Szkoła Techniczna Kolejowa,
- 8-klasowe Gimnazjum, do którego uczęszcza 450 uczniów,
- Stacja węzłowa „Skarżysko”, z głównymi warsztatami,
- 230 sklepów różnego rodzaju i handlu,
- Na terenie gminy jest 300 domów murowanych (w tym 42 piętrowe), 450 domów drewnianych (3 piętrowe).
- W Kamiennej jest 3 doktorów i jedna apteka.
- W roku szkolnym 1920/1921 podzielono 7-klasową szkołę na dwie równorzędne: 7-klasową męską i 7-klasową żeńską.

1921

- Ludność: 8163, w tym 1590 pochodzenia żydowskiego.
- Budynek stacyjny zostaje powiększony.
- Postanowiono podjąć starania o zakup placu dla wybudowania budynku szkolnego gimnazjum.
- Na posiedzeniu Rady Gminnej w dniu 14 stycznia odczytano uchwałę zebrania wsi Młodzawy, która to wieś nie chce się przyłączyć do Kamiennej.
- W lutym i sierpniu dochodzi do strajku kolejarzy.
- Przy ulicy Nowej (obecnie Staszica) zorganizowane zostaje kino „Iluzjon”, pani H. Ziółkowskiej. W kinie wyświetlane są filmy nieme.
- Przeniesienie Sądu Pokoju z Bliżyna do Kamiennej. Mieścił się w tym samym budynku, co Urząd Gminy (w budynku Romana Bartosiewicza).
- Na posiedzeniu Rady Gminy w dniu 18 września postanowiono nazwać ulice: obok stacji „Skarżysko” – Kolejową, od ulicy Kolejowej do ostatniego przejazdu w stronę rampy – Towarową, od kolonii Zająca do rzeki Oleśnica – Iłżecką (później nazwaną Piłsudskiego, a obecnie 1-go Maja), od ulicy wspólnej do rzeki Oleśnica – Targową, od posesji Kamińskiego przez Posadaj – 3 Maja, od posesji Niemyskiego do fabryki Witwickiego – Fabryczną. Nazwano też ulice poprzeczne: pomiędzy posesją Garbacza i Węgrzeckiego – Małą, pomiędzy posesją Kulika i Zająca – Wspólną, od ulicy Towarowej do 3 Maja – Staszica, od ulicy Towarowej do 3 Maja przy posesji Barańskiego i Bilskich – Mickiewicza, od ulicy Podjazdowej do fabryki „Skarżysko” – Podjazdową, od ulicy Towarowej do rzeki Kamienna obok posesji Tylmana – Kościuszki, od ulicy 3 Maja do Iłżeckiej, pomiędzy posesjami Bilskiego i Wiatra – 17 Marca, pomiędzy posesjami Jezierskiego i Bilskiego Nr 35-36, od ulicy 3 Maja do Iłżeckiej – Wiejską, pomiędzy posesjami Ungiera i Filipa Garbacza – Żurawią. Nazwane też zostały ulice: Długa, Jasna, Piaski.
- Pensje urzędników w tym okresie wynoszą:
- wójt gminy Kamienna: 67 500 Marek Polskich,
- technik gminny: 27 000,
- woźny: 18 000,
- felczer weterynaryjny: 9 000, para koni kosztowała w tym czasie średnio 40 000 Marek Polskich.
- Szkoły Powszechne mieszczą się w budynku Hendla Feldmana.
- Wybudowany został Tartak Nr 5 przez firmę „Ekonomia i s-ka”. Firma ta prowadziła również stolarnię, kamieniołom oraz produkowała elementy do budowy domów.

1922

- Ludność: 11 150, w tym 2 200 pochodzenia żydowskiego.
- Ważniejsze zakłady przemysłowe na terenie gminy zatrudniają następujące ilości pracowników:
- Odlewnia Żelaza i Emaliernia J. Witwicki: 516
- Fabryka Odlewów Żelaza, M. Feldmana: 324
- Fabryka Budynków drewnianych „Ekonomia”: 275
- Odlewnia Żelaza i Emaliernia „Nowy Bzin” Towarzystwa „Iznosskoff”: 233 zatrudnionych
- Fabryka Osełek i Toczaków P. Tylmana: 43
- Wyrób części budowlanych J. Dymarskiego: 38
- Fabryka pilników J. Sosnowskiego: 23
- Fabryka farb i beczek „Bzin” N. Rosenbluma: 23
- Z uwagi na brak pomieszczeń, Państwowa Średnia Szkoła Techniczna Kolejowa przeniesiona została do Radomia.
- Wójtem gminy Kamienna jest Antoni Biernacki.
- Rada Ministrów wydaje rozporządzenie z dnia 28 grudnia o utworzeniu miasta Kamienna w powiecie Koneckim. Miasto Kamienna powstaje za urzędowania Prezydenta RP - Stanisława Wojciechowskiego, Prezesem Rady Ministrów w tym czasie był Władysław Sikorski, Starostą Koneckim - Czesław Glejzer. Miasto Kamienna w powiecie Koneckim jest 161 miastem w Polsce.
- Delegowanie przez Centralny Zarząd Wytwórni Wojskowych w Warszawie inż. Leonarda Łabucia (pierwszego dyrektora PFA) i inż. Franciszka Kuropatwińskiego celem przejęcia od Nadleśnictwa Skarżysko terenów (245 hektarów) pod budowę fabryki.

1923

- Z dniem 1 stycznia wchodzi w życie rozporządzenie o utworzeniu miasta Kamienna.
- Andrzej Bałtruszajtis wraz ze Stanisławem Zaleskim przygotowali wstępny statut stowarzyszenia pod nazwą: „Towarzystwo Przyjaciół Szkoły Średniej w Kamiennej-Skarżysku”.
- Członkowie Komisji Gimnazjalnej zapoznali się po raz pierwszy z planami z planami gmachu gimnazjalnego, którego projektantem był znany warszawski architekt – Tadeusz Zieliński.
- Powołany został Komitet Budowy Gimnazjum. W jego skład weszli: Zaleski (przewodniczący), Bałtruszajtis, Komarnicki, Pudłowski, ks. Węgliński oraz przedstawiciele środowiska kolejarskiego: Franciszek Wójcik, Leon Nowakowski, Edward Sander, Franciszek Malczewski
- 8-klasowe gimnazjum osiągnęło pełny cykl szkolenia. Po raz pierwszy odbyła się matura, do której przystąpiło 10 pierwszych abiturientów.
- Świadectwo maturalne z numerem 1 otrzymał Florian Stanisław Barciński, urodzony w Kamiennej (4 maja 1901), późniejszy wybitny uczony, ekonomista, rektor Akademii Ekonomicznej w Poznaniu.
- Po otrzymaniu praw miejskich miasto posługiwało się herbem powiatu koneckiego: snop zboża i skrzyżowany młot z łyżką odlewniczą.
- Rozpoczęto budowę Państwowej Fabryki Amunicji i już w czerwcu dyrektor naczelny zakładu – Leonard Łabudź zameldował rządowi o zakończeniu pierwszego etapu budowy.
- Budowa pierwszego osiedla dla wyższych urzędników tzw. Kolonię Górną.
Wille i bloki mieszkalne były o luksusowym na ówczesne czasy standardzie.
- Rozpoczęcie budowy Kolonii Robotniczej i Kolonii Rejów.
- W dniu 6 maja odbyły się wybory do władz miejskich. Na pierwszym posiedzeniu Rady Miejskiej (3 czerwca) wójtem gminy wybrany został Teofil Garbacz. Nie obsadzono stanowiska burmistrza z powodu braku odpowiedniego kandydata (postanowiono rozpisać konkurs). Na zastępcę burmistrza mianowano Jana Grodnickiego.
- Dzień 25 sierpnia upamiętnia się rozpoczęciem produkcji w PFA.
- W dniu 5 września władze gminy Bliżyn przekazały miastu Kamienna grunty „Pastwiska Milica” (obszar po drugiej stronie dworca kolejowego), było to związane z planowaną budową kościoła i szkoły. Teren określany wtedy jako Pastwiska Milica, Las rękowy, Dąbrowa – to dzisiejsza Górna Kamienna.
- Rozpoczyna działalność Ubezpieczalnia Społeczna.
- Od 1 listopada Kamienna występuje jako miasto wydzielone.
- Rozpoczęto budowę kościoła pw. Najświętszego Serca Jezusowego (architektem był Józef Pius Dziekoński). Do końca 1923 r. wzniesiono mury i sklepienie kościoła.
- W noc Bożego Narodzenia w kościele pod wezwaniem NSJ odprawiono pierwszą mszę.

1924

- Dr. Tadeusz Mażdżyński rozpoczyna sprawowanie funkcji pierwszego burmistrza miasta. Sprawował tą funkcję do końca 1925 roku.
- Towarzystwo Przyjaciół Szkoły Średniej w Kamiennej-Skarżysku zostało wciągnięte do rejestru stowarzyszeń i związków (pod nr. 601 / 12 listopad 1924).
- Zajęcia szkolne prowadzone są w 6 wynajmowanych przez komisję Szkolną budynkach: u Gołębiowskiego, Kasprzaka, Zalewy, Hermanowej, Domańskiego oraz w banku.
- 25.08 – oficjalny dzień uruchomienia Państwowej Fabryki Amunicji.
- Budowa elektrowni, magazynu centralnego w PFA.
- Powstanie w PFA budynku wydziału elaboracji pocisków artyleryjskich, granatów, bomb lotniczych i zapalników. W tym okresie pracuje w tych zakładach i przy jej budowie około 3000 pracowników.
- Osobowość prawną uzyskuje „Towarzystwo Przyjaciół Szkoły Średniej”. Prezesem tego Stowarzyszenia zostaje sędzia pokoju – Stanisław Zaleski.
- Wybudowano pierwszy wiadukt: 1 Maja – Kolejowa (obecna Niepodległości).
- Odbudowano zalew na Rejowie, wykorzystywany dawniej przez zakład hutniczy.
- Od 1924 roku 8-klasowe Gimnazjum prowadziło Towarzystwo Przyjaciół Szkoły Średniej. W związku z tym zmieniła się nazwa szkoły, która brzmiała: Prywatne Koedukacyjne Gimnazjum Towarzystwa Przyjaciół Szkoły Średniej w Kamiennej. W tym też roku uzyskano duży plac przy ul. Szkolnej, późniejsza Konarskiego, obecnie Piłsudskiego pod przyszła budowę nowego budynku szkolnego.
- Wybudowaną starą plebanię przy parafii pod wezwaniem NSJ.

1925

- Zmiana na stanowisku burmistrza: nowym burmistrzem zostaje Wawrzyniec Ergietowski.
- 25 kwietnia 1925 to oficjalna data rozpoczęcia budowy gimnazjum.
- W PFA wyprodukowanie pierwszej partii informacyjnej kapsli i kapiszonów do zapalników i granatów ręcznych.
- Przystąpiono do elektryfikacji miasta.
- Andrzej Bałtruszajtis podejmuje starania o utworzenie szkoły handlowej.
- powstanie Stowarzyszenia Pracowników PFA „PROMIEŃ” mające na celu podniesienie poziomu oświaty i kultury (zrzeszające rzemieślników i niższych urzędników) oraz „OGNISKO” skupiające pracowników umysłowych
- Trwa budowa osiedli przyfabrycznych: Kolonia Robotnicza i Kolonia Górna. Kolonia Robotnicza była osiedlem przeznaczonym dla robotników (obecna ulica Staffa) i składała się z 44 ośmiomieszkaniowych domów. Osiedle Kolonia Górna zlokalizowane zostało na terenie wsi Młodzawy i przeznaczone było dla kadry kierowniczo-technicznej.
- Na terenie Zakładów Metalowych (PFA) zakończono budowę elektrowni.

1926

- Powstanie Koła Wodnego REJÓW przemianowanego w 1936 roku na Klub Wioślarski REJÓW. Pierwszym prezesem był inż. Karol Żyro
- Zygmunt Pruski zakłada pierwszą w mieście drukarnię, przy ul. 3-go Maja. Przez dwa lata wydawany jest tu dwutygodnik „Głos Kamienna”, w nakładzie 1000 egz. , formatu A3.
- W listopadzie następuje uroczyste otwarcie kina, wybudowanego przez braci Kubikowskich. Było to największe kino na terenie miasta, posiadało 624 miejsca siedzące (dzisiejsze kino „Wolność”).
- Przystąpiono do kompleksowego oświetlenia miasta.
- Wizyta w PFA generalicji na czele z generałem dywizji Władysławem Sikorskim, ówczesnym Ministrem Spraw Wojskowych. Efektem wizyty jest niedopuszczenie do przemianowania fabryki w magazyn maszyn mobilizacyjnych.
- Wyprodukowanie i sprzedaż pierwszych wyrobów PFA, tj. zapalników artyleryjskich
- Śmierć pierwszego dyrektora PFA inż. Leonarda Łabucia, jego następcą zostaje inż. Tadeusz Kolasiński.
- uruchomienie wydziału amunicji karabinowej przeniesionej z Warszawy do Skarżyska.

1927


- Ludność: 10 018
- W PFA pracuje 1300 pracowników
- W dniu 7 maja na posiedzeniu Magistratu miasta Kamienna, na wniosek ławnika – W. Węgrzeckiego postanowiono omówić szczegółowo sprawę uzgodnienia nazwy miasta z nazwą stacji i poczty (Skarżysko) i w związku z tym omówić możliwość zmiany nazwy miasta na Skarżysko-Kamienna.
- Zakończono większość prac budowlano-montażowych hal produkcyjnych Państwowej Fabryki Amunicji. Do Skarżyska przeniesiono toruńską Wytwórnię Kapsli i Kapiszonów, oraz warszawską Wytwórnię Zapalników Artyleryjskich, otworzono też nowe wydziały; między innymi elaboracji (czyli wypełniania) granatów. Fabryka produkowała amunicję małokalibrową i artyleryjską oraz zapalniki.
- W Kamiennej, w willi Witwickich, po raz drugi przebywał Józef Piłsudski.
- W dniu 23 października w kasynie „Ogniska” odbyło się zebranie organizacyjne i wybrano zarząd Zakładowego Klubu Sportowego. Prezesem został inż. Pacak.
- Rozpoczęto budowę szkoły (obecne II LO) przy ulicy Szkolnej (później nazwanej Konarskiego, a dzisiaj - Piłsudskiego). Budowę prowadzono według projektu warszawskiego architekta – Tadeusza Zielińskiego.
- Odbudowano zniszczoną szkołę w dzielnicy Bzin - przy ulicy Krakowskiej. Dwie kondygnacje przeznaczono na sale szkolne, 2 piętro na mieszkania dla nauczycieli.
- Z nowym rokiem szkolnym 1927/1928 rozpoczyna działalność szkoła handlowa, która przyjęła nazwę: Trzyklasowa Szkoła Handlowa Towarzystwa Przyjaciół Szkoły Średniej w Skarżysku-Kamiennej.
- W mieście funkcjonuje kino „Tryumf” Władysława Kubikowskiego.
- Działa harcerski klub sportowy „Sarmata”.

1928

- 17 kwietnia ustala się nazwa miasta, zostaje zmieniona na: Skarżysko - Kamienna.
- Burmistrzem miasta na kadencję 1928 – 1932 zostaje Konstanty Bobowski.
- 11 listopada 1928 roku nie ukończony jeszcze budynek władze miejskie przekazały do użytku Szkole Podstawowej im. Juliusza Słowackiego. Koszt budowy wyniósł 4000 złotych. Obecnie I LO.
- Rozpoczęto budowę (rozbudowano do stanu dzisiejszego) kościół (drewniany) pod wezwaniem Św. Józefa. Budowa trwała do 1930 roku i była prowadzona według projektu Waleriana Wołodzkiego.
- Zakończono budowę szkoły i zarządzeniem władz oświatowych powiatu koneckiego powołano „7-klasową Szkołę Powszechną Koedukacyjną” (obecne I LO).
- 6 czerwca Kuratorium okręgu szkolnego Krakowskiego wydało zgodę na prowadzenie szkoły pod nazwą: Szkoła Rzemieślniczo-Przemysłowa Towarzystwa Przyjaciół szkoły Średniej w Skarżysku-Kamiennej. Utworzono jedna klasę z kierunkiem stolarskim. Szkoła handlowa, jak i przemysłowa mieściła się w wynajętym przez Zarząd TPSŚ budynku przy ulicy Iłżeckiej 48.
- Przy Państwowej Fabryce Amunicji założono straż pożarną, wybudowano remizę i kilkupiętrową wieżę do suszenia węży strażackich.
- Doszło do połączenia koła sportowego PROMIEŃ i ELABORACJA Po walnym zebraniu w dniu 28 marca przyjęto nazwę „Granat” dla Zakładowego Klubu Sportowego. Powstały sekcje: piłki nożnej, łyżwiarska, lekkoatletyczna, ale także zespół wokalny i instrumentalny. W następnych latach powstały nowe sekcje: bokserska, kolarska i tenisa ziemnego.
- Z inicjatywy Komisji powołanej dla elektryfikacji Okręgu Radomsko-Kieleckiego, zawiązano Spółkę z o.o., którą 5 października przekształcono w Spółkę Akcyjną pod nazwą Zjednoczenie Elektrowni Okręgu Radomsko-Kieleckiego, ZEORK S.A.
- Konstanty Rakowski otwiera zakład drukarsko-introligatorski (przy ul. Staszica 14)
- Zorganizowanie zakładowej straży pożarnej. Pierwszym komendantem, aż do września 1939 roku był kapitan pożarnictwa Władysław Krajewski.

1929


- Przystąpiono do elektryfikacji terenów podmiejskich, w pierwszej kolejności elektryfikowane były wioski i tereny wokół: Młodzaw, Bzina, Rejowa.
- 1 lutego 1929 roku w części wykończonych sal rozpoczęto zajęcia w Szkole Podstawowej im. J. Słowackiego. Kierownikiem został nauczyciel Józef Erbel.
- W roku szkolnym 1929/1930 dwupiętrowy, nowoczesny budynek gimnazjum o powierzchni 13160 m3 był już gotowy.
- Uruchomiono elektrownię fabryczną w PFA.
- Kierownictwo Państwowej Fabryki Amunicji organizuje „Publiczną Szkołę Dokształcającą Zawodową dla metalowców”. Była to szkoła wieczorowa, początkowo 4-letnia, później 3-letnia. Szkolą kierował B. Kamiński. Do wybuchu wojny ukończyło ją 207 osób
- PFA zatrudnia 3503 robotników i 253 urzędników
- Powstaje Fabryka Gazów Technicznych „Perun”. Początkowo produkowany był tlen.
- Powstanie wydziału elektrycznego w Męskiej Szkole Rzemieślniczo-Przemysłowej w Skarżysku.
- W kościele pod wezwaniem NSJ zainstalowano 26-głosowe organy.

1930

- Powierzchnia miasta: 21, 8 km2.
- Od 13 sierpnia za zgodą władz oświatowych gimnazjum kierowane dotąd przez Komisję gimnazjalną zmieniło właściciela i nazwę. Od tego czasu było to: Gimnazjum koedukacyjne im. Augusta Witkowskiego Towarzystwa przyjaciół Szkoły Średniej w Skarżysku-Kamiennej.
- Trzyklasowa Szkoła Handlowa Towarzystwa Przyjaciół Szkoły Średniej w Skarżysku-Kamiennej od 1930 roku jest pod nazwą: prywatna 3-klasowa Koedukacyjna Szkoła Handlowa Towarzystwa Przyjaciół Szkoły Średniej nr 137 w Skarżysku-Kamiennej. Pierwszym dyrektorem został Andrzej Bałtruszajtis.
- Utworzenie Szkoły dokształcającej – Zawodowej Towarzystwa Przyjaciół Szkoły Średniej w Skarżysku-Kamiennej. Szkoła mieściła się w wynajętych salach szkoły powszechnej Nr 2, nauka trwała 3 lata w systemie wieczorowym od godziny 17 do 19 po 8 godzin w tygodniu.
- Mieszkańcy wsi Młodzawy zwracają się do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych o „. . . . . łaskawe pozostawienie nas przy Urzędzie Gminy Bliżyn i nie przyłączanie nas do miasta Skarżyska-Kamiennej. . . . . wioska nasza położona jest poza PFA, z daleka od miasta. Wioska nie ma żadnego połączenia ze Skarżyskiem. . „
- Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 29 kwietnia poszerzono granice miasta poprzez włączenie terenów przekazanych przez gminę Bliżyn: las Rękowy, Dąbrowa oraz włączenie gruntów wsi Młodzawy i Bzin.
- 7-klasowa Szkoła Powszechna Koedukacyjna przenosi się częściowo do nowego budynku (dzisiejsze II LO).
- Witwicki robi redukcję robotników, co doprowadza do strajku. W wyniku tego strajku ludzi ponownie przyjęto i podniesiono „dniówkę” ze stawki 1, 20 na 2 zł.
Za dni strajku wypłacono po 4 złote.
- Działa kino „Ognisko” . Późniejsza nazwa kina to „Świt”. Dzisiaj już nie ma po nim żadnego śladu. Mieściło się naprzeciw hotelu „Promień” w dzielnicy Skarżysko Zachodnie.
- W kinie braci Kubikowskich wyświetlono pierwszy raz w mieście film dźwiękowy.
- ZEORK uzyskuje prawa detalicznego zbytu energii.
- Przeciętna pensja w PFA kształtowała się na poziomie 165 zł, uposażenie personelu technicznego i urzędniczego sięgało 592 zł. W tym samym czasie przeciętny zarobek w odlewni Kamienna kształtował się na poziomie 49 zł miesięcznie. Dla porównania: w tym czasie koszt utrzymania czteroosobowej rodziny w województwie kieleckim wynosił 158 zł.
- Powstaje fabryka gazów technicznych.
- Robotnicy PFA wznoszą pomnik poświęcony wszystkim bezimiennym bojownikom o wolność i niepodległość w latach 1794 – 1918. Pomnik usytuowany jest na Kolonii Robotniczej przy wjeździe na ulicę Staffa.
- W kościele pod wezwaniem NSJ umieszczono Stacje Drogi Krzyżowej.

1931

- Liczba mieszkańców: 14 489.
- Zatrudnienie 6152 osób, z czego 50% przypada na przemysł, 33,6% na komunikację i transport, 7,9% na handel i ubezpieczenie, 5,1% trudniło się rolnictwem.
- Miasto rozciąga się na obszarze 2500 ha. Na terenie miasta jest 1376 budynków.
- W latach 1931 – 1932 wydawane jest „Echo Skarżyska-Kamiennej”.
- Na około 3000 pracowników PFA odnotowano 2% załogi nie posiadającej umiejętności pisania i czytania. Był to na owe czasy niewielki odsetek, ponieważ dla przykładu w Radomiu, w Fabryce Broni wynosił on 4, 9%.
- Prezesem KS „Granat” zostaje Antoni Kunicki.
- Powołanie na istniejącym wydziale elaboracji PFA Związku Zawodowego Metalowców.

1932

- W dniu 18 lutego w szkole na Bzinie wybucha pożar. W pożarze ginie rodzina kierownika szkoły p. Jelinka.
- Do nowo wybudowanego budynku gimnazjum wprowadziły się młodsze klasy, w roku następnym – reszta klas.
- Prywatne Koedukacyjne Gimnazjum Towarzystwa Przyjaciół Szkoły Średniej zostało nazwane imieniem Augusta Witkowskiego. Imię to nadano na wniosek dyrektora szkoły – Bałtruszajtisa, który w ten sposób chciał uczcić pamięć swojego profesora. A. Witkowski (1854 – 1913) był fizykiem, profesorem Politechniki Lwowskiej.
- Rozpoczyna się budowa budynku biurowego ZEORK.

1933

- Miasto posiada 3 Szkoły Powszechne: Nr1, Nr2 i Szkołę Powszechną przy ulicy Iłżeckiej.
- Andrzej Bałtruszajtis wybrany został na przewodniczącego Towarzystwa Przyjaciół Szkoły Średniej.
- Szkoła Rzemieślniczo-Przemysłowa przenosi się do nowo wybudowanego budynku gimnazjum.
- W osiedlu Kolonii Robotniczej rozpoczęto budowę Szkoły Powszechnej Nr. 3.
- Wybudowano ośrodek zdrowia wraz z apteką na osiedlu przyfabrycznym PFA (przy obecnej ulicy Staffa). W ośrodku znajdował się oddział szpitalny na 20 łóżek.
- Powstała Fabryka Naczyń Emaliowanych „Praca”.
- ZEORK otrzymał zlecenie na budowę pierwszej linii wysokiego napięcia Mościce-Starachowice.
- Z inicjatywy kolejarzy zrzeszonych w Lidze Morskiej i Kolonialnej wybudowali pomnik i w XV rocznicę odzyskania niepodległości i na pamiątkę odzyskania dostępu do morza - dokonano odsłonięcia. Pomnik jest zlokalizowany przy torach kolejowych, naprzeciw kościoła z 1923 r. (przy dawnym skwerze Kwiatkowskiego. Skwer ten istniał do wybuchu wojny, był miejscem spotkań mieszkańców, alertów harcerskich, miejscem początków i finałów rajdów turystycznych. Po wojnie teren popadł w dewastację. Pomnik wykonał miejscowy rzeźbiarz – Wacław Gula.
- W PFA oficjalna wizyta Prezydenta RP prof. Ignacego Mościckiego oraz wizyta Ministra Spraw Wojskowych gen. Sławoj-Składkowskiego. Efektem tych wizyt jest wzrost zamówień i produkcji. Dyrektorem PFA jest wówczas inż. Stanisław Piotrowski.
- Kościół pod wezwaniem NSJ został konsekrowany przez księdza Biskupa Sandomierskiego – Włodzimierza Jasińskiego.

1934

- Ludność: 16 840
- Burmistrzem jest Franciszek Tatkowski.
- Na placu przy ulicy Szkolnej (późniejsza Konarskiego, obecnie Piłsudskiego) rozpoczęto budowę szkoły według projektu warszawskiego architekta - Tadeusza Zielińskiego. Znaną część funduszy na ten cel przekazali skarżyscy kolejarze, którzy opodatkowali się w wysokości 1 % od pensji.
- W PFA powołanie inż. Władysława Jakubowskiego na stanowisko dyrektora naczelnego.
- Przemianowano ulicę Iłżecką na ulicę imieniem Józefa Piłsudskiego.
- Parowozownia rozpoczęła obsługę nowo otwartej linii Warszawa – Radom – Skarżysko-Kam – Miechów – Kraków.
- Po wykończeniu parteru i II piętra Szkoła Handlowa przenosi się do nowo wybudowanego budynku gimnazjum.

1935

- Miasto liczy 17 879 mieszkańców.
- Rozpoczęto budowę nowej Szkoły Powszechnej przy ulicy Konarskiego 17 (obecnie Szkoła Podstawowa Nr. 1).
- Powstaje Fabryka Naczyń Emaliowanych „Praca”. Uruchamiają ją spadkobiercy M. Feldmana. Fabryka zatrudnia początkowo około 250 osób.
- Włączono do eksploatacji elektrownię wodną na Kamionce.
- ZEORK rozpoczyna budowę pierwszej linii wysokiego napięcia 150 kV z Mościc do Starachowic.
- Zarząd Miejski na posiedzeniu z 10 maja wyznaczył plac pod budowę Sądu Grodzkiego przy ulicy Rejowskiej 19.
- Zarząd Miejski oddaje plac pod budowę strzelnicy dla potrzeb Przysposobienia Wojskowego - za budynkiem obecnego III LO, przy ulicy Ekonomia.
- Postanowiono uskutecznić połączenie miasta z szosą Warszawa – Kraków poprzez ulicę Konarskiego.
- Wybudowano Synagogę (obecnie ruina przy ul. Fabrycznej 17/19). Jest to jeden z kilku zabytków na terenie naszego miasta – podlegający ochronie konserwatorskiej.
- Przestaje pracować „Stalownia Skarżysko”.
- W biurze Studiów Fabryki Amunicji skonstruowano nowy wyrób zapalnik FP -35 o działaniu uderzeniowym i zabezpieczeniu odśrodkowym. Nowy wyrób staje się przebojem eksportowym PFA.
- Oddanie do użytku na terenie Kolonii Górnej Publicznej Szkoły Powszechnej im. Józefa Piłsudskiego, zbudowanej głównie ze składek załogi PFA.

1936

- Liczba ludności: 18 495
- W osiedlu Kolonia Robotnicza oddano do użytku Szkołę Powszechną Nr. 3.
- Państwowa Fabryka Amunicji wybudowała halę warsztatową oraz przyległe budynki (obecnie zajmowane przez TZN).
- Inż. Eustachy Gutkowski nowym dyrektorem PFA.
- W latach 1936 – 1938 w Skarżysku-Kamiennej wydawany jest dziennik „C. O. P.”, w formacie A3 i nakładzie 1000 – 5000 egz. Druk odbywa się w drukarni Konstantego Rakowskiego. (poprzednim właścicielem tej drukarni był Z. Purski). W czasie okupacji drukowano tu konspiracyjne ulotki i druki dla oddziałów partyzanckich.
- W lutym (2 lutego) na torach obok Skarżyska Książęcego wylądował balon z 3 osobową załogą. Wzbudziło to wielką sensację.
- Dawni uczniowie Andrzeja Bałtruszajtisa sadzą dąb wraz z dedykacją wyrytą na kamiennym głazie: „niestrudzonemu budowniczemu tej szkoły – Andrzejowi Bałtruszajtisowi dąb ten – symbol mocy – poświęcają uczniowie 1936 r.”.
- Szkoła Rzemieślniczo - Przemysłowa przenosi się do własnego budynku przy ulicy (obecnej) Tysiąclecia (obecnie Zespół Szkół Zawodowych nr 1 )
- Zaczęto budowę, przeznaczonego na salę gimnastyczną i pracownię robót ręcznych, bocznego skrzydła szkoły (przy obecnym I LO).

1937

- Ludność: 18 495
- Szkoła Handlowa zostaje przekształcona na ”4-letnie Prywatne Koedukacyjne Gimnazjum Kupieckie”.
- Ośrodek zdrowia PFA przeniesiony zostaje do nowego budynku przy ulicy Ekonomii.
- W mieście funkcjonuje 12 piekarń, zatrudniających około 98 osób.

1938

- Miasto liczy 20 098 mieszkańców.
- W Państwowej Fabryce Amunicji pracuje 4359 osób.
- Działają następujące placówki kulturalne: kino „Iluzjon”, „Kometa”, „Triumf”, „Łącznik”, „Świt”.
- Budynek nowo wybudowanej szkoły przekazano dyrekcji Szkoły Powszechnej Nr. 1 (dzisiejsza SP Nr 1).
- Rozpoczęto budowę osiedla „Praca” (obecnie „Bór”).
- W czerwcu gwałtowna powódź niszczy zalew na Rejowie. Wyginęła wtedy jedna z najstarszych roślin wodnych w Europie i w Polsce – jadalny orzech wodny.
- Zorganizowano 4-letnie (prywatne) Gimnazjum Mechaniczne (wybuch wojny przerwał działalność tej szkoły).
- Dokonano aktu poświęcenia budynku Ośrodka Zdrowia PFA (obecnie Przychodnia Rejonowa Nr 2, przy ul. Legionów).
- Funkcje dyrektora naczelnego PFA powierzono inż. Mieczysławowi Olszańskiemu.

1939

- Miasto liczy 23 250 mieszkańców.
- Na mocy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych -Sławoja Składkowskiego, z dnia 24 marca 1939 roku do Skarżyska-Kamiennej włączono następujące tereny: gromada Bzin, grunty osady pogórniczej Rejów wraz ze stawem, część terenów należących do PKP na odcinku Skarżysko-Kamienna – Suchedniów (w okolicach zalewu Rejowskiego - tak zwane „Kamieniczki”), część osady „Multanki” wraz z terenami cmentarnymi.
- W lipcu w PFA pracuje około 5615 pracowników.
- W ZHP Józef Małnowicz był komendantem hufca męskiego, Jadwiga Barańska komendantką hufca żeńskiego a Zofia Wątła i Wanda Wysocka były komendantkami zuchów.
- W PFA zatrudnionych było około 4500 ludzi. Dyrektorem był Mieczysław Olszański. Do września PFA znajduje się w czołówce fabryk metalowych w Polsce, nazwana przez zagranicznych przemysłowców ówczesnym „polskim cudem gospodarczym”.
- W sierpniu powódź przerywa groblę na zalewie rejowskim.


Bahnhof Skarżysko-Kamienna, 1939 (Zdjęcie pochodzi z prywatnych zbiorów Szpileczki).




Mirosław Stefański


Komentarze

0wikary2007-12-16 19:28#4
Chętnie skorzystamy! Oczywiście nie chodzi tu o odbieranie Wam materiałów - a o wykonanie skanu - to absolutniwe wystarczy ;-).

Zwracam się przy okazji do wszystkich, którzy posiadają stare fotografie naszego miasta (ale również i te np. z lat 60/70/80...) lub innych materiałów związanych z naszym miastem - chętnie umieścimy ich skany w naszej galerii 'dla potomności'. Dajcie nam tylko znać, a zorganizujemy kopię cyfrową.

Co do działu historia - wkrótce kolejna niespodzianka... ale na chwilę obecną o tym sza...
Cytuj
0user2007-12-16 19:05#3
Przeczytałem.Jestem pełen podziwu dla autora.Brawo.Kawal dobrej ,solidnej roboty.
Mam w domu legitymacje szkolną mojego ojca ucznia szkoły (rzemeślniczej?) (9-letniego chłopca),oddam w celu uzupełnienia zbiorów (jeżeli takowe istnieją). Jako ciekawostkę podam, iż na pieczęci szkoły jest błąd.
Czekam na maila.Przyniose osobiście.Pozdrawiam.
Cytuj
-1HAQ2007-06-19 00:35#2
Stefan, broń Boże się nie czepiam :-) Dziękuję za kawał dobrej roboty.
Cytuj
+1HAQ2007-06-19 00:34#1
Wydaje mi się, że niektóre zdarzenia są odnotowywane po dwa razy w różnych przedziałach czasowych - np. powódź na Rejowie miała miejsce 16.05.1939 r, a tu jest wymieniona w czerwcu 38 i sierpniu 39.
Cytuj

Dodaj komentarz

Aby dodawać komentarze wypełnij poniższy formularz. Gdy komentujesz jako gość (bez zakładania konta w naszym portalu) Twój komentarz zostanie opublikowany po akceptacji moderatora. Komentarze zarejestrowanych użytkowników (możesz zarejestrować się TUTAJ) publikowane są automatycznie.

Kod antyspamowy


Odśwież

Ostatnio opublikowane

HALPN: Piłkarze rozegrali drugą kolejkę spotk…

Opublikowano: 16.12.2018 18:06

Komentarzy: 0

Mikołajki z Akademią Holistyczną

Opublikowano: 16.12.2018 14:44

Komentarzy: 0

„Projekt Wiara” – „W sercu Maryi. Żyj!” po ra…

Opublikowano: 15.12.2018 23:28

Komentarzy: 0

Obchody 65-lecia powstania Oddziału PTTK w Sk…

Opublikowano: 15.12.2018 17:53

Komentarzy: 0

Sparta Daleszyce najlepsza w Turnieju Piłki N…

Opublikowano: 15.12.2018 17:34

Komentarzy: 1

Powiat z blisko 4 milionowym dofinansowaniem …

Opublikowano: 15.12.2018 15:47

Komentarzy: 1

Przedświąteczne spotkanie przy miejskiej choi…

Opublikowano: 14.12.2018 18:40

Komentarzy: 0

Szóste zwycięstwo Dany Gameb UKS Relaks

Opublikowano: 14.12.2018 16:20

Komentarzy: 0

Dziewczęta z "Siódemki" najlepsze w…

Opublikowano: 14.12.2018 14:28

Komentarzy: 0

Przeżyli razem 50 lat. Uroczystość "Złot…

Opublikowano: 14.12.2018 13:14

Komentarzy: 3

Ostatnie ogłoszenia


Zobacz wszystkie >

Dodaj ogłoszenie +

Opinie w GoWork.pl

Ostatnio na forum